ABD ve İsrail’in İran’a yönelik hava saldırılarının ardından bölgede tansiyon hızla yükseldi. Tahran yönetimi, füze ve insansız hava araçlarıyla misillemede bulunurken, gözler küresel enerji arzı açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’na çevrildi.
İran’dan henüz boğazın resmen kapatıldığına dair bir açıklama gelmedi. Ancak uluslararası denizcilik kaynakları ve bölgedeki gelişmeler, bazı tanker ve ticari gemilerin rotalarını değiştirdiğini, bazılarının ise beklemeye geçtiğini gösteriyor. Bu tablo, “Petrol krizi kapıda mı?” sorusunu yeniden gündeme taşıdı.
“Fiilen kapalı” iddiası
İran basınında yer alan haberlerde, gemi ve petrol tankerlerinin geçişinin durdurulduğu ve boğazın “fiilen kapatıldığı” öne sürüldü. Uluslararası medyada ise bir Avrupa Birliği yetkilisine dayandırılan haberlerde, İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun Hürmüz Boğazı’nı kullanacak gemilere “Hiçbir geminin geçişine izin verilmiyor” yönünde mesajlar ilettiği iddia edildi.
UKMTO’dan uyarı
United Kingdom Maritime Trade Operations (UKMTO), yayımladığı güvenlik uyarısında bölgede “önemli ölçüde” askeri hareketlilik bulunduğunu bildirdi. Açıklamada, denizcilerin Otomatik Tanımlama Sistemi (AIS) ve diğer seyir/haberleşme sistemlerinde elektronik karışma ve parazit ihtimaline karşı dikkatli olmaları gerektiği vurgulandı.
UKMTO ayrıca, Basra Körfezi’nde faaliyet gösteren gemilerden, uluslararası çağrı kanalı VHF Kanal 16 üzerinden Hürmüz Boğazı’nın kapatıldığına ilişkin birden fazla yayın alındığını ancak bu iddiaların henüz doğrulanamadığını açıkladı. Yapılan duyuruların hukuken bağlayıcı olmadığı ve uluslararası deniz hukukuna göre seyrüseferi resmen kısıtlamadığı da belirtildi.
Bazı gemiler beklemede
Bölgede ticari gemi trafiği tamamen durmuş değil. Ancak bazı konteyner gemilerinin Umman Körfezi ve Hürmüz Boğazı girişinde U dönüşü yaptığı, bazı ticari gemilerin ise Körfez’de demirleyerek beklemeye geçtiği bildiriliyor.
Hürmüz Boğazı neden kritik?
Basra Körfezi’nin çıkışında yer alan Hürmüz Boğazı, Orta Doğu’daki petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazın (LNG) Umman Denizi ve Hint Okyanusu üzerinden dünya pazarlarına ulaştığı en dar ve stratejik geçiş noktası konumunda.
Dünya günlük petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 20’si (günde yaklaşık 20 milyon varil) bu güzergâhtan taşınıyor. Özellikle Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Irak, Kuveyt ve İran’ın petrol ihracatı ile Katar’ın LNG sevkiyatının tamamı büyük ölçüde bu hattan geçiyor. Sevkiyatın önemli kısmı ise Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore gibi Asya ülkelerine yöneliyor.
İran’ın geçmişteki tehditlerine rağmen Hürmüz Boğazı’nda şu ana kadar resmi ve tam kapsamlı bir kapanma gerçekleşmiş değil. Ancak artan askeri gerilim ve gemi trafiğindeki belirsizlik, küresel enerji piyasalarında tedirginliğin sürmesine neden oluyor.
