KKTC’nin tanınmadan Ercan Havalimanı’nın uluslararası uçuşa açılması konusu davalara dahi konu olmuştur. Zaman zaman ise Azerbaycan’dan KKTC’ye doğrudan uçuş veya son olarak ‘BATUM” modeli ile Ercan’ın uluslararası uçuşa açılabileceği iddiaları kamuoyunun zihnini allak bullak etmiş durmadadır. Bu açıdan konuyu akademik düzeyde inceleyip soru işaretlerini gidermek fevkalade faydalı olacaktır.
Bugüne kadar yapılan tartışmalardan anlıyoruz ki; Ercan Havalimanı’nın uluslararası uçuşlara tam anlamıyla açılması, yalnızca teknik bir havacılık meselesi değil; uluslararası hukuk, diplomasi, hava ulaştırma anlaşmaları, ICAO üyeliği ve siyasi tanınma gibi çok boyutlu koşullara bağlıdır. Bu temel koşulları aşağıdaki gibi özetleyebiliriz:
Ercan Havalimanı’nın Uluslararası Uçuşlara Açılması İçin Gerekli Temel Koşullar
1. Uluslararası tanınma veya kabul edilebilir statü
Bir havaalanının doğrudan uluslararası uçuş kabul edebilmesi için ilgili otoritenin uluslararası sistemde tanınması veya en azından devletler tarafından fiilen kabul edilmesi gerekir. KKTC’nin sınırlı tanınması, Ercan’a doğrudan uçuşların önündeki en temel engeldir (ICAO, 2024; European Commission, 2004).
2. ICAO sistemiyle entegrasyon
Uluslararası uçuşlar için havaalanının Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) standartlarına tam uyumlu olması gerekir. Ercan teknik olarak birçok standardı karşılamakla birlikte, ICAO kodlaması ve resmi uluslararası ağ entegrasyonu siyasi statü nedeniyle sınırlıdır (ICAO, 2024).
3. İkili hava ulaştırma anlaşmaları (ASA)
Devletler arasında Hava Ulaştırma Anlaşmaları yapılmadan tarifeli uluslararası uçuşlar sürdürülemez. KKTC’nin geniş kapsamlı ASA ağı bulunmadığından doğrudan uçuşlar yapılamamaktadır (ICAO, 2024).
4. Güvenlik ve emniyet sertifikasyonu
Havaalanının ICAO Ekleri kapsamındaki güvenlik, hava trafik yönetimi, kurtarma–yangın hizmetleri ve güvenlik standartlarını karşılaması gerekir. Ercan’ın yeni terminal yatırımları bu açıdan önemli bir ilerleme sağlamıştır.
5. Avrupa Birliği ve uluslararası hukuk boyutu
Avrupa Birliği Adalet Divanı’nın 1994 tarihli Anastasiou kararı, KKTC liman ve havaalanlarından yapılan doğrudan ticari işlemlerin AB tarafından tanınmaması sonucunu doğurmuştur. Bu karar havacılık alanında da dolaylı etki yaratmaktadır (ECJ, 1994).
6. Diplomatik çözüm veya özel rejim
Uzmanlar, doğrudan uçuşların önünün açılması için ya kapsamlı Kıbrıs sorunu çözümü ya da özel uluslararası havacılık rejimi (örneğin Batum modeli benzeri bir düzenleme) gerektiğini belirtmektedir (Bahcheli, 2004; Tocci, 2007).
7. Hava sahası yönetimi ve koordinasyon
Doğu Akdeniz’deki uçuşların güvenli yönetimi için ilgili FIR (Flight Information Region) koordinasyonunun uluslararası kabul görmesi gerekir. Bu konu teknik olduğu kadar siyasi bir meseledir (ICAO, 2024).
Yukarıdaki koşulların öncelik sıralaması 1’den 7’ye kadar aşağıdaki gibidir:
|
1 |
Siyasi tanınma / uluslararası kabul |
|
2 |
İkili hava ulaştırma anlaşmaları |
|
3 |
ICAO sistemine tam entegrasyon |
|
4 |
AB ve uluslararası hukuk engellerinin aşılması |
|
5 |
Güvenlik–emniyet sertifikasyonu |
|
6 |
Hava sahası koordinasyonu |
|
7 |
Diplomatik özel rejim |
Sonuç olarak; yukarıdan da anlaşılacağı gibi, en kritik engel teknik değil siyasidir. Ercan Havalimanı’nın altyapısı uluslararası standartlara büyük ölçüde yaklaşmış olsa da doğrudan uluslararası uçuşların başlaması için uluslararası tanınma, hava ulaştırma anlaşmaları ve uluslararası hukuk kaynaklı kısıtların çözülmesi belirleyici olmaya devam etmektedir.