Güney Kıbrıs’ta ortaya çıkan şap hastalığının hayvancılık sektörüne verdiği zararın yanı sıra, Menşe İsmi Korumalı (MİK) hellim üretimi için gerekli keçi ve koyun sütündeki büyük açık da endişe yarattı.
Fileleftheros gazetesi, Stavros Malas başkanlığındaki özel bilimsel komitenin raporuna dayanarak, krizin üretim modelindeki uzun yıllara dayanan sistemik eksiklikleri açığa çıkardığını yazdı.
Yıllık açık 144 milyon litre
MİK standartlarında karma hellim üretimi için yüzde 51 oranında koyun ve keçi sütü kullanılması gerekiyor. Buna göre yıllık ihtiyaç 192,12 milyon litre olurken, mevcut üretim yalnızca 48,08 milyon litre düzeyinde bulunuyor. Yıllık açık ise 144,04 milyon litreye ulaşıyor.
Üretilen toplam sütün yüzde 90’ından fazlası hellime aktarılıyor. Mevcut hayvancılık modelinin de yaklaşık yüzde 80 oranında süt üretimine ve sütün hellime dönüştürülmesine dayandığı belirtiliyor.
Hellim ihracatı 2007–2025 döneminde miktar bakımından yüzde 713, değer bakımından ise yüzde bin 52 arttı. Ancak yeni pazarlara açılmanın satış fiyatları üzerinde baskı oluşturduğu kaydedildi.
Kayıt dışı ticaret iddiası
Raporda, KKTC’de et fiyatlarının Güney Kıbrıs’a göre yüzde 50–60 daha yüksek olduğu ileri sürüldü. Bu farkın erkek ve verimsiz hayvanların veteriner kontrolü olmadan KKTC’ye götürülmesine yol açtığı iddia edildi.
Kayıt dışı hayvan hareketliliğinin, şap hastalığının Güney Kıbrıs’a ulaşması ve yayılmasındaki başlıca güzergâhlardan biri olduğu da öne sürüldü.
610 milyon euroluk plan
Hayvancılık sektörünün yeniden yapılandırılması amacıyla 2027–2038 dönemini kapsayan 610,9 milyon euroluk plan hazırlandı. Planla keçi ve koyun sütü üretiminin, hayvan sayısını artırmak yerine verimlilik ve genetik iyileştirme yoluyla iki katına çıkarılması hedefleniyor.
Politis ise büyükbaş ve küçükbaş hayvan çiftliklerinin belirli bölgelerde yoğunlaşmasının bulaşıcı hastalıklar açısından sistemik risk yarattığını yazdı. Raporda, riskli çiftliklerin güvenli bölgelere taşınması veya sektörden ayrılması için 30 milyon euroluk destek paketi önerildi.