Kamu maaşlarına ve emeklilerine Eşel mobil sistemine göre hayat pahalılığı oranında artış verileceği günümüzdeki gibi zamanlarda maalesef devamlı aynı tartışma yapılır.
Yapılan tartışmalar ile bilinçli veya bilinçsiz özellikle siyasetçiler ve sendikacılar tarafından popülizm uğruna Eşil Mobil Sistemi çaptırılmakta ve bilimsel olmayan argümanlar ortaya atılmaktadır.
Bu çarpıtmaya paralel olarak geçtiğimiz gün bir emektar sendikacı yaptığı açıklamada; mevcut yüzdelik sistemin düşük gelirli çalışanları mağdur ettiğini iddia ederek hayat pahalılığı ödeneğinin yüzdelik değil, herkese eşit tutarda verilmesi gerektiğini ve mevcut uygulamanın "az alana az, çok alana çok" anlayışını sürdürdüğünü ileri sürdü.
Birçok kez anlattığımız gibi; Eşel Mobil Sisteminin mutlak eşitlik üzerine değil adalet esasına göre kurgulandığını tekrardan hatırlatmak zarureti doğmuştur.
Eşel Mobil Sistemi, maaşların belirli dönemlerde enflasyon oranına (Hayat Pahalılığı Endeksi/TÜFE) göre otomatik olarak güncellenmesini sağlayan bir mekanizmadır.
Eşel Mobil Sisteminin temel amacı; satın alma gücünü korumak, reel ücretleri muhafaza etmek ve çalışanların enflasyon karşısında fakirleşmesini önlemektir.
Dolayısıyla sistemin amacı herkesi eşitlemek değil, herkesin mevcut ekonomik durumunu koruyarak adil davranmaktır.
Neden Eşitliği Değil Adaleti Gözetir?
Çünkü herkesin maaşı farklıdır.
Örneğin;
|
Çalışan |
Maaş |
|
A |
40.000 TL |
|
B |
80.000 TL |
Eşel Mobil uygulanırsa
|
Çalışan |
Eski Maaş |
Yeni Maaş |
|
A |
40.000 |
48.000 |
|
B |
80.000 |
96.000 |
İlk bakışta;
· A'ya 8.000 TL,
· B'ye 16.000 TL
zam yapılmıştır. Bazıları bunu eşitsizlik olarak görebilir. Oysa gerçekte her iki çalışanın da satın alma gücü aynı oranda korunmuştur. Hiçbiri diğerine göre avantaj elde etmemiştir.
Maaş Açısından Diğer Bir Örnek
Bir doktor ile yeni başlayan bir memur düşünelim.
|
Personel |
Maaş |
|
Doktor |
120.000 TL |
|
Memur |
50.000 TL |
Enflasyon %15 olsun.
Satın alma gücü kaybı:
· Doktor → 18.000 TL
· Memur → 7.500 TL
Eşel Mobil tam da bu kaybı telafi eder. Bu nedenle yüksek maaşlı kişi daha fazla nominal artış alır; ancak bu, daha fazla zenginleştiği anlamına gelmez. Sadece enflasyonun yarattığı kayıp kendi maaş düzeyi üzerinden giderilmiş olur.
Eşel Mobil Sisteminin Sosyal Adalet Boyutu
Eşel Mobil; gelir dağılımını değiştirmeyi amaçlamaz, maaşlar arasındaki hiyerarşiyi değiştirmez, çalışanları zenginleştirmez ve yalnızca enflasyonun etkisini nötralize etmeye çalışır. Bu nedenle sistemin temel amacı reel ücretlerin korunmasıdır.
Sonuç olarak; hayat pahalılığı oranının maaşlara yansıtılacağı her dönem popülizm uğruna Eşel Mobil sistemi çaptırılmaktadır. Ancak, sistemin esas bozukluğunu teşkil eden devletteki maaş skalası sitemini değiştirme kararlılığı net olarak ortaya konmaz. Başka bir ifade ile KKTC’de en düşük ve en yüksek maaş arasındaki fark 7-8 kat oranındadır. Bu oran İskandinav ülkelerinde 2.5 katı kadardır. İşte Eşel Mobil sistemini çaptıran bizdeki mümtaz siyasetçi ve sendikacılar öncelikle KKTC’deki maaş skalalarındaki oranın en fazla ne olması gerektiğini cesaret göstererek kamuoyuna açıklamalıdırlar.