İran’da, ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta Tahran’a düzenlediği saldırıda hayatını kaybeden dini lider Ali Hamaney’in ardından ülkenin yeni dini lideri olarak oğlu Mücteba Hamaney seçildi. İran Uzmanlar Meclisi’nin aldığı kararla göreve gelen Mücteba Hamaney, uzun yıllardır kamuoyundan uzak durmasına rağmen rejim içindeki etkisiyle bilinen bir isim olarak öne çıkıyor.
Gölgedeki Güç
Son yıllarda zaman zaman gündeme gelse de genellikle perde arkasında kalan Mücteba Hamaney, Tahran’daki güç dengelerinde merkezi bir konumda bulunuyor. İran’daki güvenlik ve askeri kurumlarla yakın ilişkileri sayesinde rejimin önemli aktörlerinden biri olarak görülüyor.
Uzmanlara göre onun nüfuzunun en önemli kaynaklarından biri, İran’ın güçlü askeri yapılarından İslam Devrim Muhafızları Ordusu ile kurduğu yakın bağlar. Bu ilişkiler, Hamaney’in İran’daki güvenlik ve istihbarat çevreleri üzerindeki etkisini artıran faktörlerden biri olarak değerlendiriliyor.
Hamaney’in İkinci Oğlu
1969 yılında İran’ın önemli dini merkezlerinden Meşhed’de doğan Mücteba Hamaney, İslam Cumhuriyeti’nin kuruluşundan yaklaşık on yıl önce dünyaya geldi. 1979’daki İran İslam Devrimi sonrasında babasının rejimde üst düzey görevler üstlenmesiyle birlikte ailesi Tahran’a taşındı.
Eğitimini Tahran’daki Alavi Lisesi’nde tamamlayan Hamaney, bu okulda İran’ın siyasi ve bürokratik elitlerini yetiştiren bir çevrede eğitim gördü. Okulun mezunları arasında İran siyasetinde önemli görevler üstlenmiş Ali Ekber Velayeti ve Cevad Zarif gibi isimler de bulunuyor.
Savaş Yılları ve Güvenlik Çevreleri
Liseyi bitirdikten sonra 1987 yılında cepheye giden Mücteba Hamaney, İran-Irak Savaşı’nın son dönemlerinde Habib Taburu’na katıldı. Bu süreçte birlikte görev yaptığı birçok isim daha sonra İran’ın güvenlik ve istihbarat kurumlarında üst düzey pozisyonlara yükseldi.
Uzmanlar, savaş yıllarında kurulan bu ilişkilerin Mücteba Hamaney’in güvenlik kurumları içindeki etkisinin temelini oluşturduğunu belirtiyor.
Babasının Liderliğiyle Yükselen Etki
1989 yılında Ruhullah Humeyni’nin ölümünün ardından Ali Hamaney’in İran’ın dini lideri olması, Mücteba Hamaney’in siyasi ve dini çevrelerde daha görünür hale gelmesinin önünü açtı.
1999 yılında Kum’a taşınan Hamaney, burada dini eğitim aldı ve çeşitli dini çevrelerde faaliyet gösterdi. Bir süre dini seminerlerde ders verdi.
Seçim Tartışmaları ve Eleştiriler
2005 yılında Mahmud Ahmedinejad’ın cumhurbaşkanı seçilmesinin ardından bazı reformist siyasetçiler Mücteba Hamaney’i seçim sürecine müdahale etmekle suçladı.
Reformist lider Mehdi Kerrubi, seçim sürecinde “bir üstadın oğlunun” etkili olduğunu iddia etti. Ali Hamaney ise bu eleştirilere yanıt verirken oğlunu savunarak, “O bir üstadın oğlu değil, kendisi bir üstattır” ifadelerini kullandı.
Tartışmalı Rolü
Mücteba Hamaney’in adı özellikle 2009’daki tartışmalı cumhurbaşkanlığı seçimleri sonrasında yeniden gündeme geldi. Protestoların bastırılmasında rol oynadığı iddia edilen Besic güçleriyle bağlantılı olduğu öne sürüldü.
Bu iddialar nedeniyle Mücteba Hamaney, İran’daki muhalif grupların en çok eleştirdiği isimlerden biri haline geldi.
ABD Yaptırım Listesinde
2019 yılında ABD Hazine Bakanlığı, herhangi bir resmi görevde bulunmamasına rağmen İran yönetimini temsil ettiği gerekçesiyle Mücteba Hamaney’i yaptırım listesine dahil etti.
Ailesini Aynı Saldırıda Kaybetti
ABD ve İsrail’in Tahran’a yönelik saldırılarının ilk gününde Mücteba Hamaney sadece babasını değil, aynı zamanda eşi, annesi ve oğlunu da kaybetti.
Liderliğine Yönelik Tartışmalar
Uzmanlar, Mücteba Hamaney’in yüksek rütbeli bir din adamı olmamasının ve rejimde resmi bir görevde bulunmamasının dini liderlik açısından dezavantaj olarak görüldüğünü belirtiyor. Ayrıca İran Anayasası’nın öngördüğü yürütme ve idari deneyime sahip olmadığı da dile getirilen eleştiriler arasında.
Buna rağmen bazı analistler, güvenlik ve askeri kurumlarla kurduğu güçlü ilişkiler sayesinde Hamaney’in İran’daki güç dengelerinde önemli bir rol oynayabileceğini ifade ediyor.
Bazı yorumcular ise Mücteba Hamaney’in, Muhammed bin Selman benzeri güçlü ve merkezi bir lider profili oluşturabileceğini değerlendiriyor.