Lisans üstü programlarında “Araştırma Yöntemleri” dersinde sık sık anlattığım gibi; bir eserin, makalenin, kitabın veya köşe yazısının nesnelliği veya bilimsel niteliklere göre yazılıp yazılmadığını anlamanın en belirgin özelliklerinin başında yazarının milliyeti (uyruğu) hakkında net ipuçları vermemesidir. Başka bir ifade ile yazılan bir esere veya köşe yazısına salt demografik aidiyet mutlak yön vermemelidir.
Kıbrıs sorununun çözümsüzlüğünü anlamak için hiç kuskusuz ön şart tarafların bakış açılarını önyargısız tespit etmemiz gerekmektedir.
Kıbrıs sorununu yaratan ve çözümsüz kılan unsurlar hiç kuşkusuz tarafların 20 Temmuz’a bakış açısıyla deşifre dilebilir. Karşılaştırmalı tablodan da görüleceği gibi; bir taraf için sevinç kaynağı olan unsur maalesef diğer taraf için üzüntü ve kaygı kaynağı olabilmektedir.
|
Değerlendirme Boyutu |
Kıbrıs Türkleri Açısından |
Kıbrıs Rumları Açısından |
|
Harekâtın Genel Niteliği |
Barış Harekâtı, müdahale ve güvenlik operasyonu olarak görülmektedir. |
İşgal olarak değerlendirilmektedir. |
|
Temel Gerekçe |
Enosis girişiminin önlenmesi ve Kıbrıs Türk toplumunun güvenliğinin sağlanması. |
Toprak bütünlüğünün ihlali ve adanın bölünmesi. |
|
Güvenlik |
1963–1974 dönemindeki toplumlararası çatışmaların sona erdiği ve güvenliğin sağlandığı düşünülmektedir. |
Güvenlik yerine askerî kontrolün ve bölünmüşlüğün kalıcı hâle geldiği görüşü hâkimdir. |
|
Enosis (Yunanistan'a İlhak) |
Enosis girişiminin engellenmesi en önemli kazanımlardan biri olarak görülmektedir. |
Enosis hedefi gerçekleşmemiş olsa da bunun harekâtı meşru kılmadığı görüşü yaygındır. |
|
Siyasal Sonuçlar |
1975'te Kıbrıs Türk Federe Devleti, 1983'te KKTC kurulmuştur. |
Adanın fiilen ikiye bölündüğü ve tek egemen devlet yapısının zayıfladığı değerlendirilmektedir. |
|
Toprak Düzeni |
Kuzeyde Türk yönetiminin oluşması güvenli bir yaşam alanı olarak görülmektedir. |
Adanın yaklaşık %36–37'sinin Türkiye'nin fiili kontrolüne geçmesi önemli bir kayıp olarak görülmektedir. |
|
Nüfus Hareketleri |
Türk nüfusun kuzeyde toplanması güvenlik açısından olumlu değerlendirilmektedir. |
Yaklaşık 160 bin Rumun kuzeyden güneye göç etmek zorunda kalması önemli bir insani kayıp olarak görülmektedir. |
|
Mülkiyet Sorunları |
Mülkiyet meselesinin kapsamlı bir çözümle ele alınması gerektiği kabul edilmektedir. |
Yerinden edilen kişilerin mülkiyet haklarının ihlal edildiği görüşü savunulmaktadır. |
|
Kayıp Kişiler |
Geçmişte yaşanan acıların ortak bir insani sorun olduğu kabul edilmektedir. |
Kayıp kişiler konusu çözülmemiş temel insani meselelerden biri olarak görülmektedir. |
|
Uluslararası Statü |
KKTC'nin kurulması siyasal bir kazanım olarak görülmektedir. |
KKTC'nin ilanı uluslararası hukuka aykırı kabul edilmekte ve tanınmamaktadır. |
|
Uluslararası Sonuçlar |
Tanınmama, ambargolar, doğrudan uçuşların olmaması ve ekonomik izolasyon önemli sorunlar olarak değerlendirilmektedir. |
Uluslararası toplumun büyük bölümünün Güney Kıbrıs'ı tanıması diplomatik açıdan olumlu görülmektedir. |
|
Ekonomik Sonuçlar |
Güvenlik kazanılmış olsa da ekonomik izolasyon ve Türkiye'ye yüksek ekonomik bağımlılık önemli maliyetler doğurmuştur. |
Kuzeydeki mülkiyet kayıpları ekonomik zarar olarak değerlendirilirken, Güney Kıbrıs zamanla AB üyeliğiyle ekonomik entegrasyonunu güçlendirmiştir. |
|
Yunanistan'daki Gelişmeler |
Dolaylı bir sonuç olarak Yunanistan'daki askerî cuntanın sona ermesi olumlu görülmektedir. |
Cuntanın çökmesi ve demokrasinin yeniden kurulması olumlu gelişmeler olarak kabul edilmektedir; ancak bunlar harekâtın olumlu değerlendirildiği anlamına gelmemektedir. |
|
20 Temmuz'un Toplumsal Anlamı |
Özgürlük, güvenlik ve varoluş mücadelesinin dönüm noktası olarak anılmaktadır. |
Ulusal yas ve kayıp günü olarak anılmaktadır. |
Yukarıdaki tablodan hareketle; genel mukayeseli bir tablo yapacak olursak taraflar açısından en önemli kazanım / kayıp, güncel sorun, tarihsel hafızadaki yeri ve ortak gerçeklik aşağıdaki gibi özetlenebilir.
|
Boyut |
Kıbrıs Türkleri |
Kıbrıs Rumları |
|
En önemli kazanım / kayıp |
Güvenliğin sağlanması ve siyasal varlığın kurumsallaşması |
Toprak kaybı, yerinden edilme ve adanın bölünmesi |
|
En büyük güncel sorun |
Uluslararası tanınmama ve ekonomik izolasyon |
Mülkiyet uyuşmazlıkları, kayıp kişiler ve çözülmemiş Kıbrıs sorunu |
|
Tarihsel hafızadaki yeri |
Barış ve güvenlik sağlayan tarihî dönüm noktası |
İşgal ve ulusal travma olarak görülen tarihî kırılma |
|
Ortak gerçeklik |
Her iki toplum da 1960–1974 döneminde ciddi güvenlik ve insani kayıplar yaşamış; 1974 sonrasında ise farklı siyasal ve toplumsal deneyimler geliştirmiştir. |
|
Sonuç olarak; 20 Temmuz 1974 Harekâtı, Kıbrıs Türkleri için büyük ölçüde güvenliği sağlayan ve Enosis girişimini önleyen bir "Barış Harekâtı", Kıbrıs Rumları için ise adanın bölünmesine, kitlesel yer değiştirmelere ve toprak kaybına yol açan bir "işgal" olarak değerlendirilmektedir. Bu iki farklı tarihsel hafıza, Kıbrıs sorununun günümüze kadar çözülememesinin temel nedenlerinden biridir. Tarihsel olayın nedenleri (15 Temmuz darbesi, garantörlük sistemi ve toplumlararası çatışmalar) ile sonuçları (bölünme, güvenlik, göç, mülkiyet sorunları ve uluslararası tanınma tartışmaları) birlikte ele alındığında, konunun çok boyutlu ve farklı perspektiflere açık olduğu görülmektedir.