Alzheimer Derneği, Kıbrıs’ın kuzeyinde demansla yaşayan bireylerin ve ailelerinin karşılaştığı sorunlara dikkat çekerek, siyasi partilerden bütçesi belirlenmiş bir Ulusal Demans Eylem Planı hazırlanmasını talep etti.

Avrupa Birliği tarafından finanse edilen İnsan Hakları Platformu Projesi kapsamında, hak temelli çalışan sivil toplum örgütleri ile siyasi parti temsilcilerini bir araya getiren buluşma cuma günü Bedesten’de gerçekleştirildi.

İnsan Hakları Platformu’ndan yapılan açıklamaya göre Alzheimer Derneği adına konuşan Arda Çileker, demansın yalnızca bir sağlık sorunu değil, aynı zamanda kapsamlı kamu politikaları gerektiren toplumsal bir mesele olduğunu vurguladı.

“Kıbrıs’ın kuzeyinde ulusal demans planı bulunmuyor”

Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) ülkelere ulusal demans planları hazırlama çağrısında bulunduğunu hatırlatan Çileker, Kıbrıs’ın kuzeyinde henüz böyle bir planın bulunmadığını söyledi.

Çileker, “Dünya Sağlık Örgütü ülkeleri ulusal demans planları hazırlamaya çağırıyor. Kıbrıs’ın kuzeyinde ise bugün böyle bir plan bulunmuyor” dedi.

Demansın sağlık, sosyal hizmetler ve bakım politikalarıyla birlikte ele alınması gerektiğini belirten Çileker, ilgili kurumların ortak bir eylem planı kapsamında çalışmasının önemine dikkat çekti.

“Kaç kişinin demansla yaşadığı bilinmiyor”

Çileker, derneğin tespitlerine göre ülkede demansla yaşayan kişi sayısına, tanı süreçlerine ve bakım ihtiyaçlarına ilişkin yeterli veri bulunmadığını ifade etti.

Kamuda geriatri hizmetlerinin bulunmadığını, birinci basamak sağlık hizmetlerinden tanı sonrası desteğe uzanan tanımlı bir sistem oluşturulmadığını belirten Çileker, evde bakım, gündüzlü bakım ve bakım verenlere yönelik mola hizmetlerinin de yetersiz olduğunu söyledi.

“Ölçülmeyen bir sorun planlanamaz” diyen Çileker, sağlıklı kamu politikalarının oluşturulabilmesi için güvenilir verilerin toplanması gerektiğini vurguladı.

Araştırma: Hasta yakınlarının yüzde 74’ü kamu hizmetlerini yetersiz buluyor

Alzheimer Derneği’nin geçmiş yıllarda gerçekleştirdiği araştırmaların sonuçlarını paylaşan Çileker, bakım hizmetlerine yönelik ihtiyacın giderek önem kazandığını belirtti.

Derneğin 2018 yılında 800 kişiyle gerçekleştirdiği araştırmada, katılımcıların yüzde 37’sinin ailesinde veya yakın çevresinde Alzheimer hastası bulunduğu, yaklaşık yüzde 90’ının ise evde bakım hizmeti talep ettiği ortaya konuldu.

Çileker’in aktardığı 2024 yılı araştırmasına göre ise hasta yakınlarının yüzde 74’ü kamu hizmetlerini “çok yetersiz” bulurken, yüzde 52’si bakım ve tedavi masraflarını karşılamakta zorlandığını belirtti.

DSÖ verilerine de değinen Çileker, ailelerin günde ortalama 5 saat bakım hizmeti verdiğini ve bu bakım emeğinin yüzde 70’inin kadınlar tarafından üstlenildiğini ifade etti.

İlk 12 ay için beş somut adım önerildi

Alzheimer Derneği, Sağlık Bakanlığı öncülüğünde Sosyal Hizmetler Dairesi, üniversiteler, meslek örgütleri ve bakım verenlerin katılımıyla Ulusal Demans Eylem Planı hazırlanmasını istedi.

Dernek, planın ilk 12 aylık uygulama döneminde şu beş adımın hayata geçirilmesini talep etti:

Erken tanı ve değerlendirme: Birinci basamak sağlık hizmetlerinde risk azaltma ve erken değerlendirme çalışmalarının başlatılması, multidisipliner bir Hafıza Değerlendirme ve Destek Birimi kurulması.
Geriatri hizmetleri: Kamuda en az bir geriatri uzmanı kadrosu oluşturulması ve hizmetlerin tüm ilçelere yaygınlaştırılması için takvim belirlenmesi.
Bakım verenlere destek: Bakım veren eğitimlerinin başlatılması, evde bakım yönlendirmesi ile gündüzlü bakım ve mola desteği pilot uygulamalarının hayata geçirilmesi.
Bakımevlerinde denetim: Huzurevleri ve bakımevleri için demansa özgü hizmet standartları, denetim ve şikâyet mekanizmaları oluşturulması.
Ulusal kayıt sistemi: Demansla ilgili verilerin izlenebileceği ulusal kayıt sistemi kurulması ve her yıl kamuoyuna rapor sunulması.

“Demansla yaşayan bireyleri unutmaya hakkımız yok”

Demansla yaşayan bireylerin haklarının korunmasının toplumsal bir sorumluluk olduğunu vurgulayan Çileker, kamu kurumlarının sağlık ve sosyal destek hizmetlerini güçlendirmesi gerektiğini belirtti.

Çileker, “Bir toplumun gelişmişliği, en kırılgan üyelerine nasıl davrandığıyla ölçülür. Demansla yaşayan bireyler hafızalarını kaybedebilir; ancak bir toplum olarak bizim onları unutmaya hakkımız yoktur” ifadelerini kullandı.

Siyasi parti temsilcileriyle görüşmeler yapıldı

Sunumların ardından Alzheimer Derneği masasında siyasi parti temsilcileriyle bir araya gelindi.

Görüşmelerde derneğin hazırladığı politika belgesi, araştırma verileri ve Ulusal Demans Eylem Planı’na yönelik öneriler ele alındı.

Alzheimer Derneği, demansla yaşayan bireylerin ve bakım verenlerin haklarının korunmasına yönelik çalışmaların takipçisi olacağını bildirdi.