Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, Antalya'da düzenlenen BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin 31. Taraflar Konferansı (COP31) Liderler Zirvesi'nde, iklim felaketini önlemek için fosil yakıtlardan yenilenebilir enerji kaynaklarına adil geçişin hızlandırılması çağrısında bulundu.

Guterres, 2035'e kadar küresel yenilenebilir enerji kapasitesinin üç katına çıkarılması gerektiğini belirterek fosil yakıt kullanımının azaltılması ve ülkelerin iklim hedeflerine uygun politikalar geliştirmesi gerektiğini söyledi.

“İklim konusunda ilk görevimiz gerçeği söylemektir”

COP31 Liderler Zirvesi'nin açılış programında konuşan Guterres, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a ev sahipliği ve organizasyon için teşekkür etti.

İklim krizinin hızla ilerlediğini belirten Guterres, 2025 yılında küresel emisyonların tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştığını, sıcaklık rekorlarının kırılmaya devam ettiğini ve son dört yılın tarihin en sıcak yılları olduğunu söyledi.

Fosil yakıt sektörünün yüksek kâr elde etmeyi sürdürdüğünü ifade eden Guterres, iklim felaketlerinin dünya genelinde insanların yaşamlarını, geçim kaynaklarını ve ekonomileri olumsuz etkilediğini vurguladı.

“Çocuklarımızın geleceği için mücadele ediyoruz”

Paris Anlaşması kapsamında küresel sıcaklık artışının 1,5 dereceyle sınırlandırılması hedefini hatırlatan Guterres, mevcut bilimsel değerlendirmelerin bu sınırın aşılmasının kaçınılmaz olduğunu gösterdiğini söyledi.

Ancak sıcaklık sınırının aşılmasının kalıcı bir durum hâline gelmesini önlemenin mümkün olduğunu belirten Guterres, ülkelerin daha güçlü iklim politikaları uygulaması gerektiğini ifade etti.

Guterres, iklim mücadelesinin yalnızca sıcaklık değerleriyle ilgili olmadığını, insanların yaşamı ve gelecek nesillerin korunması açısından büyük önem taşıdığını vurguladı.

“Temiz enerji artık daha ekonomik”

Son on yılda yenilenebilir enerji teknolojilerinde önemli ilerlemeler yaşandığını belirten Guterres, güneş enerjisinin dünya elektrik üretimindeki payının arttığına dikkat çekti.

Guterres, on yıl önce güneş enerjisinin küresel elektriğin yüzde 1'ini ürettiğini, geçen yıl ise küresel elektrik talebindeki artışın yaklaşık dörtte üçünün güneş enerjisiyle karşılandığını söyledi.

Elektrikli araçların kullanımının da hızla yaygınlaştığını belirten Guterres, on yıl önce satılan her 100 otomobilden yalnızca birinin elektrikli olduğunu, bu yıl ise oranın yaklaşık her üç otomobilden birine ulaşmasının beklendiğini ifade etti.

Temiz enerjinin dünyanın büyük bölümünde yeni elektrik üretimi için en düşük maliyetli seçenek hâline geldiğini kaydetti.

“Fosil yakıtların dayanakları çöküyor”

Dünya nüfusunun yaklaşık dörtte üçünün fosil yakıt ithal eden ülkelerde yaşadığını belirten Guterres, bu ülkelerin kontrol edemedikleri enerji fiyatlarındaki dalgalanmalardan etkilendiğini söyledi.

Son dönemde yaşanan çatışmaların enerji bağımlılığının oluşturduğu güvenlik ve ekonomik riskleri ortaya koyduğunu ifade eden Guterres, fosil yakıt kullanımından bilimsel verilere dayalı, adil ve planlı biçimde uzaklaşılması gerektiğini vurguladı.

Guterres, “Fosil yakıtlar, dinozorların izinden gitmelidir” ifadesini kullanarak fosil yakıt sektörünün bilimsel gerçekleri çarpıttığını, politikaların uygulanmasını ve hesap verebilirliği geciktirdiğini savundu.

“Dünya iklim mücadelesinde çok yavaş ilerliyor”

Küresel emisyonların her yıl yaklaşık yüzde 6 azaltılması gerektiğini belirten Guterres, mevcut ulusal iklim planlarının bu hedefin en iyi ihtimalle üçte birini karşılayabildiğini söyledi.

Bu planların tamamen uygulanması hâlinde bile yüzyıl sonunda küresel sıcaklık artışının 2,5 derecenin üzerine çıkabileceğini ifade etti.

Guterres, bunun tehlikeli ve geri dönüşü olmayan iklim eşiklerinin aşılması riskini artıracağını belirterek iklim eylemlerinin hızlandırılması çağrısında bulundu.

“Ya başaracağız ya da yanacağız”

İklim krizinin giderek ağırlaştığını vurgulayan Guterres, dünya liderlerine seslenerek şu ifadeleri kullandı:

“Gezegenimiz ısınıyor. Zaman daralıyor. Ya başaracağız ya da yanacağız.”

“Yeni bir İklim Adaleti Anlaşmasına ihtiyaç var”

İklim adaletinin gelecek on yılın en önemli sorunlarından biri olacağını belirten Guterres, gelişmekte olan ülkelerin temiz enerji yatırımlarına erişiminde büyük eşitsizlikler bulunduğunu söyledi.

Çin dışındaki gelişmekte olan ve yükselen ekonomilerin dünya nüfusunun yaklaşık üçte ikisine ev sahipliği yaptığını, buna rağmen küresel temiz enerji yatırımlarının beşte birinden azını alabildiğini belirtti.

Bu ülkelerin borçlanma maliyetlerinin de iki ila üç kat daha yüksek olduğunu ifade etti.

Guterres, uygun maliyetli temiz enerjiye erişimin sağlanamaması hâlinde fosil yakıt bağımlılığının devam edeceğini ve emisyonların uzun yıllar yüksek seviyelerde kalabileceğini söyledi.

İklim değişikliğine karşı savunmasız toplumların yeterince desteklenmemesinin sınır ötesi istikrarsızlıkları artırabileceğini belirterek ortak sorumluluk, güvenlik ve faydalara dayanan yeni bir İklim Adaleti Anlaşması çağrısında bulundu.

“Gelişmiş ülkeler daha hızlı hareket etmeli”

Guterres, iklim mücadelesinde ülkelerin ortak ancak farklılaştırılmış sorumluluklar ilkesine uygun hareket etmesi gerektiğini ifade etti.

Gelişmiş ülkelerin emisyonlarını daha hızlı azaltması ve taahhüt ettikleri finansman ile teknoloji desteğini sağlaması gerektiğini belirten Guterres, gelişmekte olan ekonomilerin de yenilenebilir enerjiye geçişlerini hızlandırmasının önemine dikkat çekti.

İklim değişikliğine uyum sağlamakta zorlanan ülkelerin büyük ölçekli uluslararası destek alması gerektiğini vurguladı.

“2035'e kadar yenilenebilir enerji kapasitesi üç katına çıkmalı”

Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın (UNEP) karbon emisyonlarına ilişkin son raporuna değinen Guterres, 2035 yılına kadar küresel yenilenebilir enerji kapasitesinin 2025 seviyesine göre en az üç katına çıkarılması gerektiğini söyledi.

Aynı dönemde karbon yakalama teknolojisi kullanılmayan kömür santrallerinden elektrik üretiminin en az yüzde 75 azaltılması gerektiğini belirtti.

Guterres, söz konusu kömür santrallerinden elektrik üretiminin 2040'a kadar neredeyse tamamen sona erdirilmesi ve petrol ile doğal gaz kullanımının yaklaşık üçte bir oranında azaltılması gerektiğini ifade etti.

Hükümetlerin yatırım ve enerji politikalarını bu hedeflerle uyumlu hâle getirmesi çağrısında bulundu.

Yeni kömür, petrol ve doğal gaz projelerine karşı çıktı

Enerji dönüşümünün çalışanların haklarını koruyan güvenilir ulusal yol haritalarıyla gerçekleştirilmesi gerektiğini vurgulayan Guterres, yeni kömür projelerinden ve 1,5 derece hedefini zorlaştıracak petrol ile doğal gaz altyapılarından uzak durulmasını istedi.

Metan emisyonlarının azaltılması, yenilenebilir enerji yatırımlarının artırılması, elektrik şebekelerinin ve enerji depolama sistemlerinin geliştirilmesi gerektiğini söyledi.

Ormanların, okyanusların ve biyolojik çeşitliliğin korunmasının da iklim mücadelesinin temel unsurları olduğunu belirtti.

Guterres, enerji dönüşümünün planlı biçimde gerçekleştirilmemesi hâlinde bunun bedelinin ekonomik ve toplumsal sorunlarla ödeneceği uyarısında bulundu.

Sel, kuraklık ve deniz seviyesindeki yükselişe karşı önlem çağrısı

Küresel sıcaklığın 1,5 derecenin üzerine çıkmasının iklim değişikliğine uyum politikalarında kapsamlı dönüşümü zorunlu kıldığını belirten Guterres, gelişmekte olan ülkelerin desteklenmesi gerektiğini söyledi.

Herkesin erken uyarı sistemlerine erişebilmesinin önemine dikkat çeken Guterres, toplumların sel, kuraklık ve deniz seviyesindeki yükselişe karşı korunması gerektiğini ifade etti.

İklim felaketlerinin neden olduğu kayıp ve hasarlar için sağlanan desteklerin hızlı ve kolay erişilebilir olması çağrısında bulundu.

“2035'e kadar yılda en az 300 milyar dolar finansman sağlanmalı”

Guterres, gelişmiş ülkelerin 2035 yılına kadar yıllık en az 300 milyar dolarlık iklim finansmanı sağlanmasına öncülük etmesi gerektiğini belirtti.

Aynı tarihe kadar iklim değişikliğine uyum finansmanının en az üç katına çıkarılması için somut planların hazırlanmasını istedi.

Gelişmekte olan ülkelere yönelik 1,3 trilyon dolarlık finansman hedefinin gerçek yatırımlara dönüşmesi gerektiğini vurguladı.

Kalkınma bankalarına ve özel yatırımcılara çağrı

Kalkınma bankalarının 2030 yılı için belirlenen yıllık 120 milyar dolarlık Bakü taahhüdünün ötesine geçmesi gerektiğini söyleyen Guterres, bu kuruluşların daha fazla kredi sağlayabilmesi için yetkilerinin güçlendirilmesini istedi.

Özel sektör yatırımlarının artırılması gerektiğini belirten Guterres, savunmasız gelişmekte olan ülkelerin ihtiyaçlarına uygun yeni finansman araçlarının geliştirilmesi çağrısında bulundu.

Bağışçıların Yeşil İklim Fonu ile Kayıp ve Hasara Müdahale Fonu'na kaynak aktarması gerektiğini söyledi.

Guterres, Güney-Güney iş birliğinin teknoloji ve finansmana erişimin genişletilmesinde daha fazla rol üstlenebileceğini de ifade etti.

“Petrol şirketleri üç ayda 95 milyar dolar kâr elde etti”

Guterres, son üç ayda dünyanın en büyük dokuz petrol şirketinin toplam 95 milyar dolar kâr elde ettiğini belirtti.

Kayıp ve Hasar Fonu'nda yaklaşık 600 milyon dolar toplandığını ifade eden Guterres, bu miktarın söz konusu petrol şirketlerinin yalnızca 14 saatte elde ettiği kâra eşit olduğunu söyledi.

Fosil yakıtlardan gelir sağlayan şirketlerin neden oldukları çevresel zararların giderilmesine katkıda bulunması gerektiğini savundu.

“Kirliliğe neden olanlar bedelini ödemeli”

Hükümetlerin fosil yakıt şirketlerinin kârlarını vergilendirerek elde edilen kaynakları iklim felaketlerinden etkilenen savunmasız ülkelerin toparlanması için kullanması gerektiğini belirten Guterres, “Kirliliğe neden olanlar bedelini ödemeli” dedi.

“Küresel iş birliği güçlendirilmeli”

İklim değişikliğiyle mücadelede ayrışma yerine uluslararası iş birliğinin tercih edilmesi gerektiğini belirten Guterres, ticaret engellerinin, teknoloji tekellerinin ve jeopolitik rekabetin enerji dönüşümünü yavaşlatabileceğini söyledi.

Bu durumun maliyetleri artıracağını ve milyarlarca insanın temiz enerji dönüşümünün dışında kalmasına neden olabileceğini ifade etti.

Ülkelerin her konuda anlaşmasının gerekmediğini, ancak tek başlarına çözemeyecekleri sorunlar karşısında iş birliği yapmak zorunda olduklarını vurguladı.

“Başarı müzakerelerde değil, sahada ölçülmeli”

Birleşmiş Milletlerin iklim çalışmalarının da gelişmesi gerektiğini belirten Guterres, uluslararası müzakerelerin önemli olduğunu ancak gerçek başarının sahada elde edilen sonuçlarla ölçülmesi gerektiğini söyledi.

BM bünyesinde elektrik şebekeleri, kritik mineraller, metan emisyonları ve erken uyarı sistemleri gibi alanlarda ülkeleri ve ortakları bir araya getirdiklerini belirtti.

“Climate Promise Forward” girişiminin de bu iş birliğinin örneklerinden biri olduğunu ifade etti.

“Daha temiz ve güvenli bir dünya inşa edebiliriz”

İklim krizinin aynı zamanda daha temiz ekonomiler, daha adil toplumlar ve daha güvenli bir dünya oluşturmak için fırsat sunduğunu belirten Guterres, iklim gündeminin sürdürülebilir kalkınma, barış, güvenlik ve insan onuruyla doğrudan bağlantılı olduğunu söyledi.

İklim mücadelesinde ön saflarda yer alan aktivistlere ve sivil toplum temsilcilerine de seslenen Guterres, onların güçlü ekonomik çıkar grupları karşısında mücadele ettiklerini ifade etti.

İklim aktivistlerinin sorunlara karşı çözüm aradığını, gecikmelere karşı harekete geçilmesini talep ettiğini ve bilimsel gerçekleri savunduğunu belirtti.

“Görevim bitse de iklim mücadelesini sürdüreceğim”

Gelecek yıldan itibaren BM Genel Sekreterliği görevinde olmayacağını hatırlatan Guterres, görev süresinin sona ermesinin ardından da iklim değişikliğiyle mücadeleyi desteklemeye devam edeceğini söyledi.

Guterres, konuşmasını şu sözlerle tamamladı:

“Gelecek sene, artık genel sekreter olmayacağım ancak her zaman şuna güvenebilirsiniz, hakikati söylemeyi bırakmayacağım. Bunun için savaşmayı bırakmayacağım. Sizinle birlikte omuz omuza duruyor olacağım.”

Sürdürülebilir bir gelecek için mücadelenin devam etmesi gerektiğini vurgulayan Guterres, iklim krizine karşı atılacak her adımı destekleyeceğini belirtti.