KKTC’de uzun zamandır uygulanan karma oy sistemine ilişkin olarak faydasının çok çok üzerinde ülke demokrasisine, istikrarına ve siyasi kurumsallaşmaya zarar verdiği genelde kabul gören bir olgu haline gelmiştir. KKTC seçim sisteminde seçmen, sadece bir partiye oy vermek yerine farklı partilerden adayları seçebiliyor, aynı parti içinden bazı adayları eleyebiliyor ve oyunu “dağıtarak” kullanabiliyor. Bu sistem “seçmene daha fazla özgürlük” gibi görünse de pratikte birçok sorun yaratıyor. Gelin karma denen bu ucubenin nelere sebebiyet verdiğini tekrar bir hatırlayalım:
1. Parti Disiplinini Zayıflatır: Karma oy, partiyi değil kişiyi öne çıkarır ve sonuçta partiler yeterince kurumsallaşamaz.
2. Aşırı Kişiselleşmiş Siyaset Üretir: Seçim yarışması ideolojiler arasında değil, kişiler arasında olur. Bu da siyaseti popülizme ve kişisel ağlara iter. Liste entrikaları sonucunda aynı seçim pusulasında farklı partilere mensup aşırı sol ile aşırı sağ adayların yer aldığına bu açıdan şaşırmamak gerekiyor.
3. Patronaj ve Kayırmacılığı Artırır: Adaylar seçilmek için seçmene hizmet vaadiyle değil, bireysel çıkar ilişkileriyle hareket eder. Bazı adaylar ise maalesef burjuvanın himayesine girer. Bu da devlet yönetiminde liyakat krizine yol açar.
4. Seçim Sürecini Karmaşıklaştırır: Karma oy sistemi seçmenin doğru oy kullanmasını zorlaştırır; çok sayıda geçersiz oy çıkmasına neden olur ve sayım sürecini uzatır. Bu da demokratik katılımı kolaylaştırmak yerine zorlaştırır. KKTC’de 2022 seçimlerinde karma oydan dolayı toplamda 11 bin 596 oy geçersiz sayılmıştır. Bu rakam, toplam kullanılan oylar içinde ciddi bir oran teşkil etmektedir. Ayrıca, Yüksek Seçim Kurulu (YSK) önceki Başkanı Narin Ferdi Şefik, geçmiş seçim dönemlerinde oy sayım sürecinin yoğunluğu ve yeni seçim sisteminin karmaşıklığı nedeniyle sandık görevlilerinin ciddi şekilde zorlandığını ve yorgunluk yaşadığını belirtmişti.
5. Parti İçi Rekabeti Yıkıcı Hale Getirir
6. Temsilde Adalet Sorunu Doğurur: Karma oy nedeniyle: güçlü yerel adaylar seçilir; toplumun genel çıkarını temsil eden adaylar kaybedebilir ve küçük gruplar etkisizleşebilir. Bu durum parlamentoda dengesiz temsil yaratır.
7. Siyaseti Proje Yarışından Çıkarır: Partiler uzun vadeli politikalar üretmek yerine adaylar: kısa vadeli vaatlere; kişisel hizmet siyasetine ve günlük çözümlere yönelir. Bu da kalkınma planlamasını zayıflatır.
8. Seçmen Davranışını Stratejik Hesaplara Sürükler: Seçmen artık “hangi parti daha iyi?” değil, hangi aday kazanır?” “oyumu nasıl dağıtırsam etkili olur?” diye düşünmeye başlar. Bu da demokratik tercihleri bulanıklaştırır.
Sonuç olarak; “Karma oy uygulaması, KKTC’de temsili demokrasiyi güçlendirmek yerine, kişiselleşmiş siyaset, patronaj ilişkileri ve parti içi parçalanmayı artırarak demokratik kurumsallaşmayı olumsuz etkilemektedir”. Durum böyle olmasına rağmen, KKTC’deki siyasi partiler gerek kurumsal gerekse münferiden seçilmelerinde avantaj yarattığını düşünerek konu karma oyun kaldırılmasına geldiği zaman maalesef bizde kalkmasını isteriz amma gibi tavırlarla samimiyetsiz ve riyakarca yaklaşım sergilemektedirler.
