Türk tarihine ışık tutabilecek önemli bir araştırmada, Göktürk hükümdarı Bilge Kağan'ın saray şehrinin yeriyle ilgili dikkat çekici bulgulara ulaşıldı. Yaklaşık 800 yıllık tarihî bir metindeki coğrafi tarifleri uydu görüntüleriyle karşılaştıran Türk akademisyenler, Moğolistan'da Bilge Kağan'ın sarayına ait olabileceği değerlendirilen yapı izlerini tespit etti.

Ankara Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Gürhan Kirilen ile Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi (ÇOMÜ) öğretim üyesi Doç. Dr. Hayrettin İhsan Erkoç tarafından yürütülen araştırma, Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi'nde (TOBİDER) “Bilge Kağan'ın Sarayı” başlığıyla yayımlandı.

800 Yıllık Metindeki Tarif Araştırmaya Işık Tuttu

Araştırmanın çıkış noktasını, 13. yüzyılda yaşamış Kitan asıllı devlet adamı, âlim ve şair Yelü Zhu'nun Shuangxi Zuiyin adlı şiir derlemesinde yer alan bir açıklama notu oluşturdu.

Söz konusu tarihî kayıtta, Bilge Kağan'ın bir saray inşa ettirdiğinden bahsedilirken saray şehrinin konumuna ilişkin önemli coğrafi bilgiler de aktarılıyor.

Metne göre saray şehri, Karakurum'un yaklaşık 35 kilometre kuzeybatısında, Kül Tigin Anıtı'nın ise yaklaşık 35 kilometre güneybatısında bulunuyordu.

Prof. Dr. Gürhan Kirilen'in tarihî metindeki bu ayrıntıları fark etmesinin ardından araştırmacılar, tarif edilen bölgenin coğrafi özelliklerini inceleyerek uydu görüntüleri üzerinde çalışma başlattı.

Gokturkkk

Uydu Görüntülerinde Kale ve Saray Olabilecek Yapılar Tespit Edildi

Tarihî kaynakta verilen yön ve mesafe bilgilerini günümüz coğrafyasıyla karşılaştıran akademisyenler, Moğolistan'ın Arhangay eyaletine bağlı Hotont kasabası çevresinde dikkat çekici bir alan belirledi.

Uydu görüntülerinde uzun surlarla çevrili bir kale yapısı, kalenin merkezinde saray olabileceği düşünülen bir bina ve surların dışında ikinci bir saray benzeri yapının izlerine rastlandı.

Bu bulgular, Bilge Kağan dönemine ait olabilecek bir saray şehrinin varlığı ihtimalini gündeme getirdi. Ancak yapıların hangi dönemde inşa edildiği henüz kesin olarak bilinmiyor.

Göktürklerin Şehirleşme Tarihine Yeni Bir Bakış

Araştırmanın öne çıkan yönlerinden biri de Göktürklerin yerleşik yaşam ve şehirleşme kültürüne ilişkin tartışmalara yeni bir boyut kazandırma potansiyeli taşıması.

Türklerin şehirleşme tarihinde Uygurların öncü rol oynadığı yönündeki yaygın görüş, söz konusu yapıların Göktürk dönemine ait olduğunun arkeolojik olarak doğrulanması durumunda yeniden değerlendirilebilir.

Doç. Dr. Hayrettin İhsan Erkoç'un değerlendirmeleri de Göktürklerin yalnızca konar göçer bir toplum olarak ele alınmasının yeterli olmayabileceğine işaret ediyor.

Olası saray şehrinin ortaya çıkarılması, Göktürklerin siyasi ve idari yapılanmasının yanı sıra mimari anlayışları, şehir planlamaları ve yerleşim düzenleri hakkında da önemli bilgiler sunabilir.

Kesin Sonuç İçin Arkeolojik Kazılar Bekleniyor

Araştırmacılar, uydu görüntülerinde tespit edilen yapıların Bilge Kağan'ın sarayına ait olduğunun henüz kanıtlanmadığının altını çiziyor.

Yapıların inşa tarihinin, kullanım amacının ve hangi uygarlığa ait olduğunun belirlenmesi için bölgede yüzey araştırmaları ve arkeolojik kazılar yapılması gerekiyor.

Arkeolojik çalışmaların sonuç vermesi halinde keşif, yalnızca Bilge Kağan'ın sarayının konumuna değil, Göktürklerin şehirleşme ve mimari tarihine ilişkin bilinenlere de önemli katkılar sağlayabilir.