Siyaset mutfağında yolsuzlukla mücadele yeniden pişiriliyor. Ancak mesele sofraya yeni tabaklar koymak değil, mutfakta yıllardır kaynayan tencerenin neden taştığını sorgulamaktır.

Çünkü yolsuzlukla mücadelede kurum sayısını artırmak, denetimin gücünü artırmak anlamına gelmez. Bazen yeni kurumlar, eski sorunlara yalnızca yeni tabelalar kazandırır.

Cumhuriyetçi Türk Partisi’nin (CTP), Başbakanlık Denetleme Kurulu’nu yürütmeden bağımsız bir Yolsuzlukla Mücadele Otoritesine dönüştürme vaadi, ilk bakışta toplumun beklentilerine yanıt veren önemli bir adım gibi görünüyor.

Üyelerin yedi yıllığına seçilmesi, yeniden seçilememesi ve bağımsızlıklarının güvence altına alınması da siyasi müdahaleleri önlemeye yönelik düzenlemeler olarak sunuluyor.

Ancak burada göz ardı edilmemesi gereken temel bir soru var: Zaten bağımsız bir denetim kurumu olan Sayıştay dururken neden yeni bir denetim otoritesine ihtiyaç duyuluyor?

Daha da önemlisi, mevcut Sayıştayın hangi eksiklikleri nedeniyle yolsuzlukla mücadelede yeni bir kurumsal yapılanmaya gidilmek isteniyor?

Çağdaş kamu yönetimlerinde Sayıştaylar, kamu kaynaklarının kullanımını denetleyen ve hesap verebilirliği güvence altına alan temel kurumlardır.

Nitekim Uluslararası Yüksek Denetim Kurumları Örgütü'nün (INTOSAI) Lima Deklarasyonu, Sayıştayların etkili denetim yapabilmesi için siyasi ve idari müdahalelerden bağımsız olması gerektiğini vurgulamaktadır.

OECD'nin kamu yönetimi ve hesap verebilirlik konusundaki değerlendirmeleri de bağımsız dış denetimin önemine ve denetim kurumları arasında açık görev paylaşımının gerekliliğine dikkat çekmektedir.

Dolayısıyla KKTC'de öncelik, yeni bir denetim binası inşa etmek değil, mevcut denetim binasının temellerini sağlamlaştırmak olmalıdır.

Sayıştayın yetkileri, insan kaynağı, mali olanakları ve bilgiye erişim kapasitesi güçlendirilmelidir. Daha da önemlisi, hazırladığı raporların sonuçsuz kalmasını önleyecek etkili takip ve hesap verme mekanizmaları oluşturulmalıdır.

Çünkü raflarda tozlanan denetim raporları, yolsuzlukla mücadelede yalnızca devlet arşivini zenginleştirir; kamu yönetimini temizlemez.

Elbette Sayıştayın kamu mali denetimi ile yolsuzluk iddialarının soruşturulması aynı şey değildir. Bu nedenle ayrı bir yolsuzlukla mücadele otoritesi kurulması ilke olarak yanlış sayılamaz.

Ancak böyle bir kurumun Sayıştay, polis, savcılık ve diğer denetim organlarıyla ilişkisi açıkça tanımlanmalıdır. Aksi halde aynı dosyaya bakan, birbirinin yetki alanına giren ve sorumluluğu birbirine atan kurumlar ortaya çıkabilir.

Denetimde çok başlılık, hesap verebilirlik yerine sorumluluktan kaçışın yeni adresine dönüşebilir.

Dahası, bağımsızlık yalnızca kurumun adının önüne yazılan bir sıfat değildir. Üyelerin nasıl seçildiği, bütçenin kim tarafından belirlendiği ve siyasi müdahalelere karşı hangi güvencelerin sağlandığı çok daha önemlidir.

Aksi halde yürütmeden bağımsız olduğu söylenen yeni bir otorite, siyasi etkilerin yalnızca adres değiştirdiği başka bir yapıya dönüşebilir.

Bu nedenle CTP'nin yanıtlaması gereken soru yalnızca yeni otoritenin nasıl kurulacağı değildir. Mevcut Sayıştay neden yeterince güçlendirilmiyor ve yeni otoritenin Sayıştaydan farklı olarak hangi somut yetkileri kullanacağı da açıklanmalıdır.

Unutulmamalıdır ki yolsuzlukla mücadele, kurum çoğaltma yarışı değil, hesap sorma kapasitesini artırma mücadelesidir.

Devletin denetim mekanizması, aynı hedefe yönelmiş fakat birbirinden habersiz hareket eden kurumlar topluluğuna dönüştürülmemelidir.

Çünkü denetimin olmadığı yerde yolsuzluk, denetimin karmaşıklaştığı yerde ise sorumsuzluk büyür.

Sonuçta vatandaşın beklediği yeni kurum tabelaları, gösterişli reform paketleri veya süslü bağımsızlık vaatleri değildir.

Vatandaş, kamu kaynaklarını kötüye kullananların ortaya çıkarılmasını, hesap vermesini ve hukukun gerektirdiği sonuçlarla karşılaşmasını istemektedir.

Kısacası mesele devlete yeni bekçiler atamak değil, mevcut bekçilerin neden yeterince etkili olamadığını sorgulamaktır.

Çünkü yolsuzlukla mücadelede başarı, kaç kurum kurulduğuyla değil, kaç karanlık dosyanın aydınlatıldığıyla ölçülür.