Uganda Halk Savunma Kuvvetleri (UPDF), Türkiye ile tüm savunma ve askeri iş birliğinin derhal geçerli olmak üzere askıya alındığını açıkladı. Karar, Kampala ile Ankara arasında aylardır devam eden ve Uganda hükümetinin eleştirmeni Fred Lumbuye’nin Türkiye’den iade edilmesi talebiyle de bağlantılı gerilimin tırmandığı bir dönemde geldi.
UPDF Savunma Kamu Bilgilendirme Direktör Vekili Albay Chris Magezi tarafından yapılan açıklamada, askeri iş birliğinin iki ülke arasındaki “karşılıklı savunma ve askeri iş birliğine ilişkin çözülmemiş meseleler” giderilene kadar askıda kalacağı belirtildi.
Ancak Uganda ordusu, açıklamasında söz konusu meselelerin neler olduğunu belirtmediği gibi, Lumbuye’nin adını da doğrudan zikretmedi. Hangi askeri anlaşma, eğitim programı veya savunma faaliyetlerinin karardan etkileneceğine ilişkin de ayrıntı paylaşılmadı.
Lumbuye krizi gerilimi artırdı
Karar, Uganda’da Lumbuye’nin Türkiye’den iade edilmesi talebiyle düzenlenen gösterinin hemen ardından geldi.
Uganda Devlet Başkanı Yoweri Museveni’nin yönetimine yönelik eleştirileriyle tanınan siyasi yorumcu ve blogger Fred Lumbuye, uzun süredir Türkiye’de bulunuyor. Uganda makamları Lumbuye hakkında propaganda, şiddete teşvik ve siber suçlarla bağlantılı çeşitli suçlamalar yöneltiyor.
Uganda’nın siyasi ve askeri çevreleri son aylarda Lumbuye’nin ülkeye iade edilmesi yönündeki çağrılarını artırdı. Uganda Genelkurmay Başkanı General Muhoozi Kainerugaba da Türkiye’nin Lumbuye’yi barındırdığı yönündeki eleştirilerini kamuoyuna açık şekilde dile getirdi.
18 Eylül’de Uganda’nın başkenti Kampala’da, Kainerugaba’nın başkanlığını yaptığı Patriotic League of Uganda (PLU) destekçileri Türkiye Büyükelçiliği önünde gösteri düzenleyerek Lumbuye’nin Uganda’ya gönderilmesini talep etti. Türkiye’nin Kampala Büyükelçiliği ise protesto nedeniyle o gün kapalı kaldı.
Bununla birlikte, UPDF’nin askeri iş birliğini askıya alma kararının resmi gerekçesi olarak Lumbuye dosyası gösterilmedi.
Kainerugaba’nın Türkiye’ye yönelik açıklamaları
Uganda Genelkurmay Başkanı Muhoozi Kainerugaba, son aylarda Türkiye’ye yönelik sert açıklamalarıyla da gündeme geldi.
Kainerugaba, Türkiye’nin Somali’de artan güvenlik ve ekonomik faaliyetlerinin Uganda’nın bölgedeki uzun süreli askeri varlığıyla bağlantılı olduğunu savunarak Ankara’dan 1 milyar dolarlık “güvenlik temettüsü” talebinde bulundu. Türkiye’nin bu talebe ilişkin resmi bir ödeme yapacağına dair kamuya açık bir açıklama bulunmuyor.
Kainerugaba’nın Türkiye ile ilgili bazı sosyal medya paylaşımlarında diplomatik ilişkiler ve Türk şirketlerinin Uganda’daki faaliyetleri konusunda da tehdit içeren ifadeler yer aldı. Söz konusu paylaşımların bir bölümü daha sonra silindi.
Türkiye-Uganda savunma ilişkileri
Türkiye ile Uganda arasında savunma alanındaki iş birliği yaklaşık on yıldır devam ediyor. İki ülke arasındaki ilişkiler askeri eğitim, savunma sanayisi, ekipman ve teknoloji alanlarında çeşitli iş birliklerini kapsıyor. 2016 yılında imzalanan askeri iş birliği mutabakatı da iki ülke arasındaki savunma ilişkilerinin çerçevesini oluşturdu.
Uganda’nın son kararı, bu alanlardaki mevcut iş birliklerinin geleceği konusunda soru işaretleri oluştururken, UPDF hangi programların askıya alınan karardan doğrudan etkileneceğini açıklamadı.
Kararın Türkiye ile Uganda arasındaki diplomatik ve ekonomik ilişkilerin tamamını kapsadığına ilişkin de bir açıklama yapılmadı. Şimdilik duyurulan karar, savunma ve askeri iş birliğiyle sınırlı bulunuyor.
Somali faktörü
Ankara-Kampala ilişkilerindeki gerilim Lumbuye dosyasıyla sınırlı değil. Uganda’nın Somali’de uzun süredir askeri varlık göstermesi ve Türkiye’nin son yıllarda Somali’de güvenlik, altyapı ve ekonomik alanlarda etkisini artırması da iki ülke arasındaki ilişkilerde öne çıkan başlıklardan biri.
Uganda, Somali’de 2007’den bu yana farklı Afrika Birliği misyonları kapsamında Eş-Şebab’a karşı yürütülen operasyonlarda görev alıyor. Türkiye ise Somali’de askeri eğitim, güvenlik ve altyapı alanlarında önemli bir ortak haline geldi.
Uganda’nın Somali’deki askerlerini Ağustos 2027’ye kadar çekmesi bekleniyor.
Uganda ordusunun Türkiye ile askeri iş birliğini askıya alma kararının ne kadar süreceği ise henüz açıklanmadı. UPDF, iş birliğinin ancak iki ülke arasındaki “çözülmemiş meselelerin” giderilmesinin ardından yeniden başlayabileceğini bildirdi.
