Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Ankara Büyükelçisi İsmet Korukoğlu, Kıbrıs sorununda kalıcı ve sürdürülebilir bir anlaşmanın ancak egemen eşitlik temelinde mümkün olabileceğini belirtti.

İktisadi Kalkınma Vakfı (İKV), Marmara Üniversitesi Avrupa Araştırmaları Enstitüsü ve Beşparmak Düşünce Grubu tarafından İstanbul'da düzenlenen “Kıbrıs'ın Geleceği: İki Devletli Çözüm İhtiyacı” sempozyumunda konuşan Korukoğlu, Kıbrıs meselesinin değişen küresel güvenlik koşulları çerçevesinde yeniden değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Ukrayna'daki savaş, Orta Doğu'daki istikrarsızlık, enerji güvenliği sorunları ve küresel tedarik zincirlerinde yaşanan kırılmalara dikkat çeken Korukoğlu, Kıbrıs meselesinin yalnızca siyasi bir anlaşmazlık olarak ele alınamayacağını ifade etti.

Korukoğlu, “Kıbrıs'ta sürdürülebilir herhangi bir anlaşmanın siyasi temelini egemen eşitlik oluşturmalı” dedi.

“Federasyon modeli tükendi”

Kıbrıs sorununa ilişkin geçmiş müzakere süreçlerini değerlendiren Korukoğlu, 2004 yılında Annan Planı'nın Rum tarafınca reddedilmesini ve 2017'de İsviçre'nin Crans-Montana kentinde gerçekleştirilen görüşmelerin sonuçsuz kalmasını hatırlattı.

Bu gelişmelerin iki bölgeli, iki toplumlu federasyon modelinin uygulanabilir olmadığını gösterdiğini savunan Korukoğlu, Türkiye ve KKTC'nin desteklediği iki devletli çözüm yaklaşımının esas alınması gerektiğini belirtti.

Korukoğlu, iki devletli çözümün taraflar arasında iş birliğine engel olmadığını, aksine eşit statüye dayalı bir ortaklığın önünü açabileceğini ifade etti.

“Birbirinin eşit statüsünü tanıyan iki taraf, pratik düzenlemeler yapabilir ve ortak sorunlara çözüm üretebilir” dedi.

“Doğu Akdeniz iş birliği havzasına dönüştürülmeli”

Doğu Akdeniz'in yalnızca jeopolitik rekabet alanı olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Korukoğlu, bölgede karşılıklı faydaya dayalı iş birliklerinin geliştirilmesi çağrısında bulundu.

Enerji, denizcilik, ulaşım, ticaret, teknoloji ve çevre alanlarındaki bağlantısallık projelerinin önemine dikkat çeken Korukoğlu, bu projelerin bölgesel istikrarın güçlendirilmesine katkı sağlayabileceğini söyledi.

Korukoğlu, ekonomik ve teknik iş birliği girişimlerinin kapsamlı siyasi çözümün sağlanması şartına bağlanmaması gerektiğini vurguladı.

“Türkiye dışlanarak güvenlik mimarisi kurulamaz”

Doğu Akdeniz'deki güvenlik politikalarına da değinen Korukoğlu, Türkiye'nin NATO üyeliğine ve bölgesel konumuna dikkat çekti.

Türkiye'nin stratejik rolü dikkate alınmadan bölgede sürdürülebilir bir güvenlik düzeni oluşturulamayacağını savunan Korukoğlu, Avrupa Birliği'nin Doğu Akdeniz politikalarında Türkiye ve KKTC ile ilişkilerini yeniden değerlendirmesi gerektiğini belirtti.

Korukoğlu, AB'nin enerji güvenliği, göç yönetimi ve bölgesel istikrar alanlarındaki hedeflerine Türkiye ve KKTC'yi dışlayarak ulaşamayacağını ifade etti.

“AB'nin Kıbrıs meselesinde tarafsız olması gerçekçi değil”

Avrupa Birliği'nin Kıbrıs politikasını eleştiren Korukoğlu, Güney Kıbrıs'ın 2004 yılında kapsamlı bir çözüm sağlanmadan AB üyeliğine kabul edilmesinin adada kurumsal dengesizlik yarattığını savundu.

Rum tarafının AB karar alma mekanizmalarında yer alırken Kıbrıs Türk halkının aynı süreçlerde etkili olamadığını belirten Korukoğlu, bu durumun taraflar arasında eşitsizlik oluşturduğunu ileri sürdü.

Korukoğlu, şu ifadeleri kullandı:

“Rum tarafı karar alma süreçlerinde yer alıp Türkiye ve Kıbrıs Türkleri aleyhine AB politikalarını şekillendirebilirken, Kıbrıs Türk halkının bu süreçlere etki etme imkanı bulunmamaktadır. Bu kurumsal dengesizlik nedeniyle AB'nin Kıbrıs meselesinde tarafsız bir kolaylaştırıcı olarak görülmesi gerçekçi değildir.”

AB'ye iki devletli çözüme yaklaşımını değiştirme çağrısı

Korukoğlu, Avrupa Birliği'nin Kıbrıs sorununda adadaki siyasi gerçeklikleri dikkate alması gerektiğini belirterek iki devletli çözüm yaklaşımına ön yargısız bakılması çağrısında bulundu.

AB'nin adadaki her iki tarafla eşit ilişki kurması gerektiğini savunan Korukoğlu, Doğu Akdeniz'deki bağlantısallık projelerinin siyasi anlaşmazlıklardan bağımsız biçimde geliştirilmesini istedi.

Apakan: “İki devletli çözüm yeni bir yaklaşım değil”

Sempozyumda konuşan Türkiye'nin eski Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisi, emekli Büyükelçi Ertuğrul Apakan da Kıbrıs sorunundaki iki devletli çözüm yaklaşımına ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Apakan, iki devletli çözüm vizyonunun son dönemde ortaya çıkmış bir politika olmadığını, geçmişte yürütülen müzakere süreçlerine dayanan tarihsel ve diplomatik bir geçmişinin bulunduğunu söyledi.

Lozan Antlaşması ve 1955 Londra Konferansı'ndan itibaren Türkiye'nin Kıbrıs meselesindeki konumuna değinen Apakan, 1959-1960 anlaşmalarının iki toplum arasında siyasi ortaklık oluşturduğunu ifade etti.

“Rum tarafı güç paylaşımına yanaşmadı”

Kıbrıs'ta 1963 yılından itibaren yaşanan gelişmeleri değerlendiren Apakan, Rum tarafının anayasal ortaklık düzenini tek taraflı olarak bozduğunu savundu.

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin kararlarında ve barış gücü uygulamalarında Rum yönetiminin meşru hükümet olarak kabul edilmesinin çözüm sürecinde sorunlara yol açtığını ileri sürdü.

Apakan, Rum tarafının çoğunluk yönetimi anlayışı nedeniyle siyasi güç paylaşımına yanaşmadığını iddia ederek geçmiş çözüm girişimlerinin sonuçsuz kalmasından Rum tarafını sorumlu tuttu.

“1993 yılında da iki devletli çözüme ilişkin öneriler sunuldu”

İki devletli çözüm yaklaşımının geçmiş diplomatik girişimlerle bağlantılı olduğunu belirten Apakan, 1993 yılında gerçekleştirilen BM görüşmelerini hatırlattı.

Apakan, Türk tarafının o dönemde mülkiyet talepleri, güvenlik garantileri ve sınır düzenlemelerine ilişkin bir belgeyi BM'ye sunduğunu söyledi.

Apakan, şöyle konuştu:

“İki devletli çözüm bizim için yeni bir şey değil. 1993'te BM görüşmeleri sırasında bile Türk tarafı BM'ye mülkiyet talepleri, güvenlik garantileri ve sınır düzenlemesini içeren bir belge sunmuştu. Dolayısıyla iki devletli çözüm birdenbire ortaya çıkmadı, müzakere sürecine dayanan bir arka planı var ve BM de buna aşina.”

“BM yeni fikirler ve yeni perspektif geliştirmeli”

Birleşmiş Milletlerin Kıbrıs sorununa yaklaşımını da eleştiren Apakan, BM Güvenlik Konseyinin geçmiş dönemlere ait siyasi kavramlarla hareket ettiğini savundu.

Kıbrıs konusunda yeni çözüm modellerinin değerlendirilmesi gerektiğini belirten Apakan, BM'nin müzakere süreçlerinde farklı yaklaşımlara açık olması gerektiğini ifade etti.

Apakan, “BM'ye ihtiyacımız var ancak Nisan 2004'teki referandumla BM kendini bir bakıma tüketti. İyi niyet misyonunun sona erdiğini kendileri de itiraf etti. Artık yeni fikirler ve yeni bir perspektif ortaya koymalıyız” dedi.

Sempozyumda iki devletli çözüm yaklaşımı, egemen eşitlik, Avrupa Birliği'nin Kıbrıs politikası ve Doğu Akdeniz'de bölgesel iş birliği olanakları ele alındı.