Rusya'daki Yandex veri merkezlerine yönelik saldırılar sonucu ortaya çıkan aksaklıklar taksi uygulamalarından dijital ödemelere, bulut depolamadan harita hizmetlerine kadar yayıldı.

8-11 Ekim'de Rusya'daki Yandex veri merkezlerine Ukrayna tarafından düzenlenen İHA saldırıları, hem Rusya'da hem de şirketin faaliyet gösterdiği başka ülkelerde ciddi hizmet kesintilerine neden oldu.

Saldırılarda üç ayrı veri merkezi hedef alınırken, iki merkez tamamen kapandı, üçüncüsü de kısmen hizmet dışı kaldı.

Saldırılar sonucu aksaklıklar taksi uygulamalarından dijital ödemelere, bulut depolamadan harita hizmetlerine kadar yayıldı. Bazı şirketlerin kendi sistemleri de Yandex altyapısına bağımlı olduğu için aksadı.

Rusya dışında Türkiye, Kazakistan ve Özbekistan'da sorunlar yaşandı. İstanbul Taksiciler Esnaf Odası Başkanı İsmet Dalcı, 12 Ekim'de yaptığı açıklamada Yandex Go kullanan taksicilerin 2-3 gündür kazançlarını tahsil edemediklerini söyledi.

Dalcı'ya göre sorun yalnızca para transferinin gecikmesi değildi. Sistem kayıtlarına erişilemediği için taksicilere ne kadar ödeme yapılacağının belirlenmesinde de sorun yaşanıyor.

Peki bir veri merkezinin vurulması, nasıl dünya çapında taksilerde bile sorun yaratabiliyor? Rusya'da ne gibi aksaklıklar yaşandı ve Yandex dışında hangi şirketler etkilendi. İşte bilinenler:

Veri merkezi aslında ne yapar?

Veri merkezleri, binlerce güçlü bilgisayarın (sunucunun), veri depolama sistemlerinin ve ağ cihazlarının bir arada bulunduğu tesislere deniyor.

Bu sunucular farklı görevler üstleniyor. Bunlar arasında verileri saklama, işlem yapma, telefonumuzdaki uygulamaların ihtiyaç duyduğu arka plan hizmetlerini sağlama ve sistemleri birbirine bağlama gibi hizmetler var.

Yani örneğin, bir taksi uygulamasını kullanan sürücünün kazançları, ödeme kayıtları, taksi ücretinin hesaplanması, uygun sürücünün seçilmesi, uygulamanın banka hesaplarına ve haritalara bağlanmasından bu sunucular sorumlu.

Bir uygulama Türkiye'de kullanılırken bile, kimlik doğrulama hizmetleri Rusya'da, ödeme kayıtları başka bir veri merkezinde, harita altyapısı ise farklı sunucularda çalışabilir. Buna dağıtık sistem mimarisi adı veriliyor. Bu sayede farklı bileşenler internet üzerinden birbirleriyle sürekli iletişim kurabiliyor.

Bu sistemin avantajı, aynı altyapıyla milyonlarca kullanıcıya hizmet verilebilmesi. Dezavantajı ise bazı kritik bileşenlerdeki kesintilerin başka hizmetleri de etkilemesi.

Nitekim bir taksi uygulamasının İstanbul'da çalışması, bütün sistemlerinin Türkiye'de bulunduğu anlamına gelmiyor. Sürücünün telefonundaki uygulama çalışmaya devam ederken ödeme hesabını yöneten sunucuya ulaşılamaması, kazançların aktarılmasını engelleyebilir.

Üstelik bu aksaklıkların ortaya çıkması için İHA saldırısında binlerce bilgisayarın tek tek yok edilmesi gerekmiyor. Veri merkezinin ortak altyapısına zarar vermek yeterli olabiliyor. Örneğin sadece depolama sistemlerinin zarar görmesi sonucu uygulamalar gerekli verileri okuyamaz veya yeni kayıt oluşturamaz hale gelebilir.

Bu tabloyu önlemek için bazı durumlarda yedek veri merkezleri devreye girebiliyor. Ancak verilerin başka bir merkezde de yedeklenmesi aksaklığın hiç yaşanmayacağı anlamına gelmiyor. Zira diğer veri merkezinde uygulamaları çalıştıracak sunucular hazır olmayabilir. Veya yedek sunucuların kapasitesi milyonlarca kullanıcının talebini karşılamaya yetmeyebilir.

Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan'da da taksi hizmetleri aksadı

Türkiye'nin yanı sıra, Türk dünyasının diğer ülkeleri Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan'da da taksi uygulamalarında sorun yaşandı.

Kazakistan'da Yandex Go'da yaklaşık 36 saate ulaşan aksaklıklar bildirildi. Taksi çağırma ve teslimat hizmetleri etkilendi. Kazakistan hükümeti, kişisel verilerin ülke içindeki sunucularda bulunduğunu ancak hizmetlerin bazı kritik bileşenlerinin yurtdışında çalıştığını açıkladı.

Özbekistan'da da 11 Ekim'de yolcular taksi çağıramadı, yolculuk ücretlerini göremedi ve otobüslerin konumunu takip edemedi. Sürücüler Yandex Pro'ya erişimde sorun yaşadı. Yandex Özbekistan yöneticileri, ödemeler ve sürücü kazançlarıyla ilgili çözülmemiş işlemleri gidereceklerini açıkladı. 13 Ekim itibarıyla hizmetlerin kademeli olarak düzeldiği bildirildi.

Kırgızistan'da ise taksi çağırma hizmetlerinin yanı sıra, yemek siparişi işlemlerinde hatalar bildirildi. Yandex'in kullanıcılardan, sürücülerden ve kuryelerden özür dilediği aktarıldı. Yandex Özbekistan'ın hükümet ilişkileri direktörü Sardor Qodirov, farklı ülkelerdeki sunucuların aynı platformun parçalarını çalıştırdığını anlattı. Bu nedenle bir ülkedeki altyapı arızasının diğer ülkelerdeki hizmetleri de aksatabildiğini belirtti.

Yandex dışındaki şirketler de etkilendi mi?

Reuters ve Financial Times, ilk saldırıların ardından Rusya'da şu platformlarda da teknik sorunlar bildirildiğini aktardı.

Bunlar arasında Rusya Demiryolları (RZD), Moskova bölgesindeki kamu otobüs işletmesi ve çeşitli Rus medya kuruluşları da yer aldı.

Sasovo'daki veri merkezinin vurulması, Yandex'in yapay zeka kapasitesi bakımından da önemli. Şirketin daha önce açıkladığı bilgilere göre burada Nvidia A100 işlemcileriyle kurulu iki büyük süper bilgisayar vardı. Bunlar YandexGPT gibi modellerin eğitimi için kullanılıyordu. Fakat bu sistemlerin fiziksel olarak zarar görüp görmediği bilinmiyor.

Saldırılardan sonra Rusya kaynaklı bot trafiğinde büyük düşüş yaşandığı ve bunun Kremlin yanlısı dezenformasyon ağlarının çökmesine işaret ettiği iddiaları da yayıldı.

Ancak The Verge tarafından aktarılan teknik incelemeler, bu yorumun yanıltıcı olduğunu ortaya koyuyor. Zira ölçülen düşüş esas olarak Yandex'in internet sayfalarını tarayan otomatik yazılımlarına aitti. Bu verilerden Rusya'nın propaganda botlarının büyük ölçüde devre dışı kaldığı sonucu çıkarılamıyor.