Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, küresel gıda israfının 2030 yılına kadar yarıya indirilmesi ve kontrolsüz metan kirliliğinin sona erdirilmesi için uluslararası topluma harekete geçme çağrısında bulundu.

Guterres, Antalya'da düzenlenen BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında gerçekleştirilen “Sıfır Atık, Döngüsellik ve Metan-Liderler Yuvarlak Masa Toplantısı”nda konuştu.

Emine Erdoğan'ın Sıfır Atık çalışmalarına teşekkür etti

Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi ve BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu Başkanı Emine Erdoğan'ın çalışmalarını değerlendiren Guterres, Sıfır Atık hareketine sağladığı katkılardan dolayı teşekkür etti.

Guterres, “Türkiye First Lady'sine, danışma kurulumun başkanlığı da dahil olmak üzere Sıfır Atık hareketine sağladığı yorulmak bilmeyen liderliği ve bu COP'ta metan konusunu gündeme getirdiği için teşekkür ederim” dedi.

COP31'in bir “sıfır atık COP'u” haline getirilmesinden dolayı Türkiye'yi tebrik etti.

“Dünyamız çöplerin içinde boğuluyor”

Küresel atık sorununun giderek büyüdüğüne dikkat çeken Guterres, dünya genelinde her yıl 2 milyar tondan fazla kentsel atık üretildiğini belirtti.

Guterres, her gün plastikle dolu yaklaşık 2 bin çöp kamyonuna eşdeğer miktarda atığın okyanuslara, nehirlere ve göllere döküldüğünü ifade etti.

Elektronik atık miktarının geri dönüşüm hızından beş kat daha hızlı arttığını söyleyen Guterres, milyarlarca insanın hâlâ atık toplama hizmetlerinden yararlanamadığını vurguladı.

“Mikroplastikler gıdamızı, suyumuzu ve vücudumuzu kirletiyor”

Açık alanlarda yakılan çöplerin özellikle çocukların soluduğu havayı kirlettiğini belirten Guterres, plastik atıkların insan sağlığı ve doğal yaşam üzerindeki etkilerine dikkat çekti.

Guterres, “Mikroplastikler gıdalarımızı, suyumuzu ve vücudumuzu kirletiyor. Çöp depolama alanları suyu ve toprağı kirletiyor” dedi.

“Her gün 1 milyar öğünlük yiyecek çöpe atılıyor”

Gıda israfının dünyadaki en ciddi sorunlardan biri olduğunu belirten Guterres, yüz milyonlarca insanın açlık çektiği bir dönemde büyük miktarda yiyeceğin çöpe atıldığını söyledi.

Guterres, “Atık konusunda gıdadan daha savunulamaz bir konu yoktur. Her gün, 1 milyar öğün yetecek kadar yiyeceği çöpe atarken, yüz milyonlarca insan açlık çekiyor” ifadelerini kullandı.

“Gıda israfı sera gazı emisyonlarını artırıyor”

Atıkların yalnızca çevre kirliliğine değil, iklim değişikliğine de neden olduğunu belirten Guterres, gıda kaybı ve israfının küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 8 ila yüzde 10'unu oluşturduğunu söyledi.

Özellikle çöp sahalarında çürüyen gıdaların uzun yıllar boyunca metan gazı salmaya devam ettiğini ifade etti.

“Metan emisyonlarını azaltmak en hızlı çözümlerden biri”

Atıklar ve atık sulardan kaynaklanan metan emisyonlarının insan faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan toplam metan emisyonlarının yaklaşık beşte birini oluşturduğunu belirten Guterres, metanın küresel ısınmadaki rolüne dikkat çekti.

Guterres, metan emisyonlarının azaltılmasının küresel sıcaklık artışını 1,5 dereceyle sınırlandırmak için uygulanabilecek en hızlı yöntemlerden biri olduğunu söyledi.

Bu kapsamda haziran ayında atık, tarım ve fosil yakıt sektörlerinde metan emisyonlarıyla mücadeleye yönelik bir eylem çağrısı başlattığını hatırlattı.

Fosil yakıt sektörüne metan uyarısı

Fosil yakıt endüstrisinin metan emisyonlarını hızlı biçimde azaltabilecek teknoloji ve imkânlara sahip olduğunu belirten Guterres, sektörün bu konuda sorumluluk üstlenmesi gerektiğini vurguladı.

Düzenlemelerin geri çekilmesi veya ertelenmesine rağmen fosil yakıt sektöründen kaynaklanan metan emisyonlarının artmaya devam ettiğini söyledi.

“2025'te 54 milyar dolarlık gaz boşa gitti”

Guterres, 2025 yılında dünya genelinde yaklaşık 167 milyar metreküp gazın yakılarak boşa harcandığını açıkladı.

Bu miktarın Afrika kıtasının yıllık gaz tüketimine neredeyse eşit olduğunu belirten Guterres, söz konusu uygulamanın ekonomik karşılığının yaklaşık 54 milyar dolar olduğunu ifade etti.

Fosil yakıtlardan kaynaklanan metan emisyonlarının yaklaşık yüzde 30'unun net bir maliyet oluşturmadan azaltılabileceğini de söyledi.

“Metan sızıntılarını tespit ediyoruz ancak müdahale yetersiz”

Uydu teknolojilerinin büyük metan sızıntılarını tespit edebilecek seviyeye ulaştığını belirten Guterres, Birleşmiş Milletler Çevre Programının (UNEP) metan uyarı ve izleme sistemine değindi.

Guterres, sistemin 2023 yılından bu yana 5 binden fazla uyarı yayımladığını ancak bu uyarılara yanıt veren ülke sayısının oldukça sınırlı kaldığını söyledi.

“Gönüllü eylemler artık yeterli değil”

Metan kirliliğinin kaynaklarının ve önleme yöntemlerinin bilindiğini belirten Guterres, yalnızca gönüllü uygulamalarla yeterli ilerleme sağlanamayacağını vurguladı.

Guterres, petrol ve doğal gaz sektörü için küresel ölçekte “sıfıra yakın metan” standardı oluşturulması çağrısında bulundu.

UNEP'ten bilimsel kriter hazırlanmasını istedi

Birleşmiş Milletler Çevre Programından sağlam ölçüm, raporlama ve doğrulama süreçlerine dayanan, bilimsel temelli ve güvenilir bir kriter geliştirmesini istediğini belirten Guterres, bunun küresel bir standardın temelini oluşturabileceğini ifade etti.

Guterres, söz konusu standardın “sıfıra yakın metan” petrol ve doğal gaz için küresel bir pazarın oluşmasına katkı sağlayabileceğini belirterek ülkelere girişimi destekleme çağrısında bulundu.

“Sıfır atık çözümleri sonuç vermeye başladı”

Dünyanın farklı bölgelerinde uygulanan sıfır atık çalışmalarının olumlu sonuçlar verdiğini belirten Guterres, Japonya'nın gıda atıklarını yarıdan fazla azaltmayı başardığını söyledi.

Güney Afrika'nın Durban kenti, Bangladeş'in başkenti Dakka ve Uganda'nın başkenti Kampala'da organik atıkların kompost, gübre ve hayvan yemine dönüştürüldüğünü ifade etti.

Bu uygulamaların hem maliyetleri düşürdüğünü hem de yeni istihdam olanakları yarattığını belirtti.

“Döngüsel ekonomi yılda 100 milyar dolar kazanç sağlayabilir”

Döngüsel ekonomi uygulamalarının çevresel ve ekonomik faydalarına dikkat çeken Guterres, bu yaklaşımın 2050 yılına kadar yıllık 100 milyar doların üzerinde net kazanç sağlayabileceğini söyledi.

Atıkların yeniden kullanılması, geri dönüştürülmesi ve kaynakların daha verimli değerlendirilmesinin ekonomik dönüşümün önemli unsurları olduğunu vurguladı.

“2030'a kadar gıda israfını yarıya indirmeliyiz”

Küresel iklim mücadelesinde verilen taahhütlerin somut uygulamalara dönüşmesi gerektiğini belirten Guterres, öncelikli hedefleri sıraladı.

Guterres, 2030 yılına kadar gıda israfının yarıya indirilmesi, açık alanlarda çöp dökme ve yakma uygulamalarının sona erdirilmesi gerektiğini söyledi.

Çöp depolama alanları ve atık sulardan metan gazının yakalanmasının önemine dikkat çekerek daha uzun ömürlü ürünler tasarlanmasını ve üreticilerin sattıkları ürünlerden sorumlu tutulmasını istedi.

Plastik kirliliğini sona erdirmeye yönelik kapsamlı bir küresel anlaşmanın imzalanması çağrısında da bulundu.

Şehirlerin atık toplama, kompostlama ve döngüsel altyapı çalışmalarının finansmanla desteklenmesi gerektiğini belirtti.

“Hükümetler ve üreticiler sorumluluk üstlenmeli”

Metan kirliliğiyle mücadelede hükümetlere, üreticilere, yatırımcılara ve alıcılara görev düştüğünü belirten Guterres, atıkların önlenmesi, geri kazanılması ve sorumlu biçimde yönetilmesi için sıkı kurallar uygulanması gerektiğini söyledi.

Hükümetlerin teşvik mekanizmaları oluşturmasını isteyen Guterres, üreticilerin rutin gaz yakma ve atmosfere salma uygulamalarını sona erdirmesi ve mevcut sızıntıları gidermesi gerektiğini vurguladı.

Alıcıların doğrulanmış emisyon azaltımları talep etmesini, yatırımcıların ise çevresel performansın sürdürülebilirliğine önem vermesini istedi.

“Kontrolsüz metan kirliliğinin çağına son verelim”

Sıfır atık yaklaşımının temiz hava ve su, daha sağlıklı toplumlar, insana yakışır iş olanakları ve doğal kaynakların daha adil kullanılması anlamına geldiğini belirten Guterres, bu dönüşümün ekonomilerin ve toplumların gelişmesine katkı sağlayacağını söyledi.

Guterres, konuşmasını şu çağrıyla tamamladı:

“Atık yönetiminden atık önlemeye geçelim, daha güvenli bir ekonomiye geçiş yapalım ve kontrolsüz metan kirliliğinin çağına son verelim.”