KIB-TEK’in geleceğini yalnızca bacasından çıkan dumanda, direklerinden geçen akımda ve veznesine yatırılan faturalarda aramak, ağacın gölgesine bakıp köklerini unutmaya benzer. Asıl mesele, bu hayati kamu kurumunun hangi anlayışla yönetileceği ve kime hesap vereceğidir.
Özerklik tartışmasının tam ortasına bu nedenle şu soruyu koymak gerekiyor: Siyasetin elini kurumdan çekerken yerine hukuku, liyakati ve denetimi mi yerleştireceğiz, yoksa kapıya “Girilmez” tabelası asıp içerideki düzeni kendi hâline mi bırakacağız?
“Siyasiler çiftliğimize karışmasın” anlayışıyla savunulan bir özerklik, kamu yararına açılan kapıyı daha baştan kilitler. Çünkü KIB-TEK, üzerinde herhangi bir partinin, yönetimin, sendikanın veya çıkar grubunun mülkiyet mührü bulunan bir çiftlik değildir.
O kurumun gerçek sahibi, ay sonunda elektrik faturasını ödemek için bütçesinden pay ayıran vatandaştır. Dolayısıyla kurumun kapısı siyasi kayırmacılığa kapanırken toplumun denetimine ardına kadar açılmalıdır.
Özerkleşme, devletin gemisini sahipsiz bırakmak anlamına gelmez. Amaç, dümeni seçim rüzgârlarına göre çeviren ellerin yerine, rotasını kamu yararıyla belirleyen profesyonel bir yönetim koymaktır.
Bu geminin kaptan köşküne çıkmanın bileti de partiye yakınlık olamaz. Yönetim kurulunun pusulasını enerji, finans, hukuk, mühendislik ve kamu yönetimi alanlarındaki bilgi ve deneyim oluşturmalıdır.
Liyakat kapıdan girmedikçe, özerklik yalnızca tabelada kalır. Aynı alışkanlıkları yeni bir isim altında sürdürmek, paslanmış tesisatın üzerine parlak boya çekmekten öteye gitmez.
Üstelik yönetimi değiştirmek, tek başına sistemi düzeltmeye yetmez. Yetkinin sınırlarını belirleyen kurallar kurulmadığında, siyasi müdahaleden kurtarılan alan bu kez denetimsiz kararların gölgesinde kalabilir.
İşte bağımsız enerji düzenlemesi burada devreye girmelidir. Tarifelerin, yatırım kararlarının ve hizmet standartlarının hangi esaslarla belirleneceği önceden bilinmeli; kurumun mali sürdürülebilirliği ile tüketicinin korunması birlikte gözetilmelidir.
Elektrik tarifesi, seçim dönemlerinde oy toplamak için gevşetilen, seçim sonrasında vatandaşın boynuna sıkılan bir kemere dönüşmemelidir. Aynı şekilde, kurumun verimsizliği de her defasında faturaya eklenerek tüketicinin sırtına yüklenmemelidir.
Vatandaşın ödediği bedel, yönetimdeki aksaklıkları örten bir yorgan olamaz. Maliyetler açıkça görülmeli, kayıpların nedenleri ortaya konmalı ve iyileştirme hedeflerinin gerçekleşip gerçekleşmediği ölçülmelidir.
Özerkliğin en sağlam sigortası hesap verebilirliktir. Mali tablolar, satın alma süreçleri, enerji maliyetleri ve yatırım projeleri, yalnızca kurum koridorlarında dolaşan dosyalar olmaktan çıkarılıp kamuoyunun bilgisine sunulmalıdır.
Bağımsız denetim ile parlamento denetimi de arıza çıktığında hatırlanan birer tamir çantası gibi görülmemelidir. Bunlar, kurumun günlük işleyişine yerleşen ve kamu kaynaklarının nereye gittiğini izleyen kalıcı güvenceler olmalıdır.
Elbette çalışanların bilgi birikimi ve hakları bu yapının önemli parçalarıdır. Ancak kurumu sahiplenmek, onu toplum adına daha iyi işletme sorumluluğunu üstlenmeyi gerektirir; kapıları dışarıya kapatma ayrıcalığı vermez.
Bugün verilmesi gereken karar, çiftliğin anahtarının kimde kalacağı değildir. KIB-TEK’i herhangi bir kesimin çiftliği olmaktan çıkaracak kurumsal düzenin nasıl kurulacağıdır.
Gerçek özerklik, yetkiyi denetimden kaçırmadan siyasi vesayetten kurtarabilmektir. KIB-TEK’in geleceğini aydınlatacak olan da kapalı kapılar ardındaki güç paylaşımı değil, herkesin görebildiği kurallar ve herkes adına sorulabilen hesaptır.
