Vergi bilinci; vatandaşların devletin sunduğu eğitim, sağlık, güvenlik ve altyapı gibi kamu hizmetlerinin sürekliliği için verginin önemini kavraması ve yasal yükümlülüklerini gönüllü olarak, tam zamanında yerine getirme sorumluluğudur. Bu bilincin yüksek olması, devlet-vatandaş bağını güçlendirir ve kamusal hizmetlerin kalitesini artırır.

Devleti yöneten siyasi iktidarın asli görevlerinden biri de vatandaşlık ve vergi bilincini artırmak olmasına rağmen paradoksal olarak kısa vadeli mali ve siyasi çıkarlar uğruna aldıkları kararlarla vergi bilincini alt üst edebilmektedirler.

Hükümet edenlerin vergi bilincine vurdukları en büyük darbe hiç kuşkusuz ardı arkası kesilmeyen aflarla gelmektedir.

Vergi afları, kısa vadede devletin gelir ihtiyacını karşılamaya yardımcı olabilse de uzun vadede vergi bilinci üzerinde çoğunlukla olumsuz etkiler yaratır.

Vergi aflarının vergi bilincine olumsuz etkileri aşağıdaki sıralanabilir:

-Düzenli vergi ödeyenlerde adalet duygusunu zedeler

-“Nasıl olsa af çıkar” beklentisi oluşturur

- Gönüllü vergi uyumunu düşürür

-Kayıt dışılığı teşvik edebilir

- Devlete güveni azaltabilir

-Vergi ahlakını bozar

Vergi affı siyaseten kaçınılmaz görünürse, vergi bilincini korumak için alınabilecek önlemler elbette vardır. Şöyle ki, bu aflar Çok sık tekrarlanmamalı; Olağanüstü dönemlerle sınırlandırılmalı, Düzenli vergi ödeyenlere teşvik sağlanmalı, Denetimler güçlendirilmeli ve Mali disiplin ve şeffaflık korunmalıdır.

KKTC’de vergi bilincini bozmada masum olan herhangi bir siyasi iktidar maalesef bulunmamaktadır.

2024 Nisan’ında yaptığı bir açıklamada; UBP Milletvekili Ziya Öztürkler, “17 yılda 11 af geçirildi. Önemli olan aflara gerek kalmadan ne gibi çözümlerin alınması gerektiğidir” ifadesini kullanmıştı.

Gelin Biraz CTP İktidarı, biraz da UBP iktidarları dönemlerinde yapılan bazı afları hatırlayalım.

Tarih / Dönem

Hükümet

Spesifik Af Türü

Kapsam

Resmî / Siyasal Gerekçe

Yapılan Başlıca Eleştiriler

2004–2005

– DP Koalisyonu

Vergi borcu yapılandırması

Gelir Vergisi, KDV, sosyal sigorta primleri

Sonrası ekonomik canlanmayı desteklemek, piyasaya likidite sağlamak

Düzenli vergi ödeyenlerin cezalandırıldığı ve “nasıl olsa af gelir” anlayışının güçlendiği eleştirildi

2004–2005

CTP–DP Koalisyonu

Sosyal sigorta ve ihtiyat sandığı affı

Prim borçları ve gecikme cezaları

İşverenlerin üzerindeki mali baskıyı azaltmak

Prim disiplinini bozduğu ve kayıt dışılığı teşvik ettiği savunuldu

2007–2008

CTP Hükümeti

Kamu alacakları uzlaşı affı

Vergi cezaları ve kamu alacakları

Tahsil edilemeyen alacakları ekonomiye kazandırmak

Sürekli uzlaşı kültürünün vergi otoritesini zayıflattığı ileri sürüldü

2008

CTP Hükümeti

Gecikme zammı ve faiz affı

Vergi faizleri ve gecikme zamları

Küresel finans krizinin işletmeler üzerindeki etkisini hafifletmek

Krizi fırsata çeviren büyük borçluların ödüllendirildiği eleştirisi yapıldı

2011

UBP Hükümeti

Ceza ve faiz affı

Vergi cezaları ve gecikme zamları

İşletmelerin borç yükünü hafifletmek

Vergi ahlakını zayıflattığı ve dürüst mükellefi cezalandırdığı belirtildi

2014–2015

CTP–DP Koalisyonu

Kamu alacaklarının yeniden yapılandırılması

Vergi ve sosyal güvenlik borçları

Reel sektörü rahatlatmak ve ekonomik durgunluğu aşmak

Kısa vadeli gelir sağlarken uzun vadede vergi bilincini aşındırdığı savunuldu

2018

CTP–HP–TDP–DP Koalisyonu

Vergi ve sosyal güvenlik yapılandırması

Vergi dairesi ve sosyal sigorta borçları

Ekonomik daralma yaşayan işletmelere nefes aldırmak

Yapısal reform yerine geçici çözüm üretildiği eleştirisi yapıldı

3 Kasım 2022

UBP–DP–YDP Koalisyonu

48/2022 Sayılı Vergi ve Kamu Borcu Yapılandırması

Kesinleşmiş vergi borçları, kamu alacakları

Pandemi sonrası ekonomik sıkıntıları hafifletmek ve tahsilatı artırmak (vergi.gov.ct.tr)

Sürekli afların caydırıcılığı yok ettiği ve vergi uyumunu bozduğu savunuldu

2022

UBP–DP–YDP Koalisyonu

Faiz ve gecikme cezası affı

Vergi cezaları ve faizler

Tahsil edilemeyen alacakların tahsilini kolaylaştırmak

Büyük borçluların korunduğu yönünde eleştiriler yapıldı

28 Temmuz 2025

UBP–YDP–DP Koalisyonu

28/2025 Sayılı Vergi Affı Kararnamesi

Gelir Vergisi, KDV, Kurumlar Vergisi, belediye alacakları

Ekonomik kriz koşullarında işletmeleri rahatlatmak ve tahsilatı artırmak (vergi.gov.ct.tr)

Vergi sistemine güveni azalttığı ve kayıt dışılığı teşvik ettiği eleştirildi

2025

UBP–YDP–DP Koalisyonu

Belediye borçları yapılandırması

Belediye vergi ve harçları

Yerel yönetimlerin tahsilatını artırmak

Belediyelerin mali disiplininin bozulduğu savunuldu

Sonuç olarak; hükûmete gelen sağ ve/veya sol tüm siyasi partiler kısa vadeli mali ve siyasi çıkarlar uğruna uzun vadede vergi bilincinin ve vatandaşlık bilincinin bertaraf olmasına maalesef neden oldular. Durum böyle olmasına rağmen her dönem muhalefetin iktidarı aflardan dolayı eleştirisi dejavu şeklinde karşımıza çıkmaktadır.